مساله ارمنی

« مسآله ی ارمنی» در گذشته و حال

« مسآله ی ارمنی» در گذشته و حال

    هراچ استپانیان       سابقه‌ی مسأله‌ی ارمنی منظور از مسأله‌ی ارمنی به طور اعم درخواست ارمنیان ساکن ولایات شرقی ترکیه‌ی عثمانی از اواسط قرن نوزدهم به بعد است که جهت انجام اصلاحات در آن ولایات و پایان دادن به تبعیض و ظلم و خودکامگی حکومت‌گران انجام گرفته است. این حرکت آزادی‌خواهانه‌ی ارمنیان با فراز و فرودهای فراوان ادامه یافت و به یک معنی تا امروز نیز لاینحل مانده است.  اصطلاح «مسأله ارمنی» به طور اخص در سال ۱۸۷۸ در کنگره‌ی برلین مطرح شد و از آن پس ده‌ها سال مورد استفاده و در واقع سوءاستفاده‌ی سیاست‌مداران و دیپلمات‌های قدرت‌های بزرگ واقع شد که با توسل به آن از دولت عثمانی باج‌خواهی کنند و امتیازات گوناگون بگیرند. تا سرانجام همین قدرت‌های بزرگ در پیمان صلحی که در سال ۱۹۲۳ با ترکیه منعقد ساختند، مسأله‌ی ارمنی را کاملاً به فراموشی سپرده و دیگر از آن دم نزدند. ورود مسأله‌ی ارمنی به معاملات و معادلات سیاسی دولت‌های بزرگ برای ارمنیان فاجعه‌بار بوده است زیرا در این دوره آن‌چه نصیب ارمنیان شد ظلم و تعدی بیشتر و کشتار توسط دولت...

Read more »

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

آلیس خداوردیان   مقدمه نقش دولت‌های بزرگ در رویدادهای مربوط به «مسأله‌ی ارمنی» شایان توجه ویژه‌ای است. از کنگره‌ی برلن در سال ۱۸۷۸ به بعد، حضور دولت‌های بزرگ در مسأله‌ی ارمنی اساساً به زیان ارمنیان بوده است. سرنوشت‌سازترین دوره‌ی، مسأله‌ی ارمنی سال‌های نسل‌کشی ارمنیان (۱۹۲۳-۱۹۱۵) است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت.  هراند دینک، روزنامه‌نگار شهید ارمنی و صاحب‌نظر در امور مسائل ارامنه‌ی ترکیه، معتقد است که دولت‌های بزرگ مسئولیتی جدی در نسل‌کشی ارمنیان دارند. نسل‌کشی ارمنیان عمدتاً در سال‌های جنگ جهانی اول رخ داده است. این جنگ که در سال ۱۹۱۴ آغاز و چهار سال ادامه یافت، جنگی بین دو بلوک به سرکردگی امپراتوری‌های مستعمره‌دار آن زمان بود. در یک سو آلمان قیصری، امپراتوری اتریش- هنگری و امپراتوری ترکیه‌ی عثمانی صف‌آرایی کرده بودند. در مقابل آن‌ها ائتلاف موسوم به متفقین («آنتانت») قرار داشت که متشکل از امپراتوری‌های انگلیس، فرانسه و روسیه‌ی تزاری بود. در طول جنگ کشورهای کوچک و بزرگ دیگری به آن دو گروه پیوستند. ابتدا ببینیم امپراتوری‌های مذکور در این جنگ پیگیر چه اهدافی بودند.   روسیه تلاش داشت قلمرو خود را به آب‌های...

Read more »

صهیونیسم و ارمنیان

صهیونیسم و ارمنیان

هراچ استپانیان   صهیونیسم سیاسی در سال ۱۸۹۷ توسط تئودور هرتزل بنیان‌گذاری شد و هدف آن ایجاد یک کشور یهودی در سرزمین فلسطین بود. هرتزل کارش را با اتخاذ یک موضع‌گیری بر ضد نهضت آزادی‌بخش ارمنستان آغاز کرد. در آن زمان فلسطین و ارمنستان غربی هر دو تحت سلطه‌ی دولت ترکیه‌ی عثمانی بودند. در ارمنستان عثمانی جنگ چریکی مسلحانه‌ای برای آزادی و استقلال جریان داشت و حکومت عثمانی در سرکوب آن عاجز مانده بود. هرتزل سعی داشت عبدالحمید دوم سلطان عثمانی را قانع کند که او می‌تواند در فرو نشاندن نهضت آزادی‌بخش ارمنستان سلطان را یاری کند و در مقابل انتظار دارد که سلطان در فلسطین زمینی برای یهودیان اختصاص دهد. در این باره مفصل‌تر سخن خواهیم گفت ولی در ابتدا بگوییم که پیشنهاد هرتزل حاصل ابتکار و سلیقه‌ی شخصی وی نبوده و زمینه و سابقه‌ی طولانی خود را در تاریخ امپراتوری عثمانی داشت که بجاست با آن آشنا شویم. عمالیق و عمالقه: دشمنان یهود  یهودیان دشمنان قوم خود را amalek می‌خوانند که معرب آن عمالیق (و جمع آن عمالقه)، برگرفته از یک روایت عهد عتیق است که طبق...

Read more »

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

آرمان در استپانیان     فیلم کودکان وانک (به زبان ترکی Vank’ın Çocukları) محصول سال ۲۰۱۶ از کارگردان ترکیه‌ای، نزهت گوندوغان است که به ماجرای زندگی ارمنیانی می‌پردازد که توانستند به نحوی از قتل‌عام ارمنیان  در خلال سال‌های جنگ جهانی اول و پس از آن در ماجرای قتل‌عام درسیم (Dersim) در سال‌های ۱۹۳۷-۱۹۳۸جان سالم به در ببرند. لازم به ذکر است که اهالی کرد و ترک درسیم (تونجلی فعلی) که بیشتر علوی مذهب هستند، بسیاری از ارمنیان بازمانده از قتل‌عام ارمنیان در سال ۱۹۱۵ را پناه دادند. حدود بیست سال بعد، شورش‌های اهالی درسیم با خشونت شدید توسط آتاتورک سرکوب شد. این فیلم که در سال ۲۰۱۶ میلادی در فهرست فیلم‌های  خارجی جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم «زردآلوی طلایی» ایروان قرار گرفت برای نخستین بار در تاریخ ۹ فوریه سال ۲۰۱۷ در سالن بی‌اوغلی استانبول به نمایش عمومی درآمد. این فیلم که بر اساس مستندات و شواهد تاریخی ساخته شده، داستان خانواده‌ای ارمنی را روایت می‌کند که  اعضای آن پس از ماجرای کشتار درسیم از یکدیگر جدا شده و هر کدام در محیطی با فرهنگ و آداب و رسوم متفاوت مشغول...

Read more »

یادی از هراند دینک، روزنامه‌نگار شهید ارمنی‌تبار ترکیه به مناسبت دهمین سالگرد شهادتش

یادی از هراند دینک، روزنامه‌نگار شهید ارمنی‌تبار ترکیه به مناسبت دهمین سالگرد شهادتش

   آرسن نظریان      29 دی ماه سالگرد ترور یکی از شجاع‌ترین روزنامه‌نگاران عصر ماست. در استانبول و نقاط دیگر ترکیه و نیز خارج از آن، یادواره‌ی او توسط اقوام و ملیت‌های مختلف برگزار می‌شود. نوشته‌ی زیر به همین مناسبت برای خوانندگان فارسی‌زبان تهیه شده است. در تهیه‌ی این نوشته از منابع نوشتاری و شنیداری متعدد به زبان‌های ارمنی، فارسی، انگلیسی (ازجمله منابع ترکی انگلیسی‌زبان) استفاده شده است.        مختصری راجع به زندگی هراند دینک  هراند دینک در سال ۱۹۵۴ در مالاتیا در شرق ترکیه، در خانواده‌ای کم‌درآمد زاده شد. در ۱۹۶۰ خانواده‌اش به علت شرایط نامساعد اقتصادی به استانبول مهاجرت کرد. مدتی بعد به دلیل متارکه‌ی والدینش سه کودک خانواده توسط پدربزرگ‌شان به پرورشگاه متعلق به کلیسای پروتستان ارامنه در گدیگ پاشای استانبول سپرده شدند. دینک در مدارس ارمنی آن شهر تحصیلات ابتدایی و متوسطه را به پایان رساند و در سایه‌ی کوشش و پشتکار به دانشگاه استانبول راه یافت و در دانشکده‌ی علوم به تحصیل جانورشناسی پرداخت.  پس از اتمام دوره‌ی لیسانس در صدد برآمد تحصیلات عالی‌اش را در رشته‌ی فلسفه ادامه دهد اما...

Read more »

مصوبه ی مجلس آلمان درباره ی نسل کشی ارمنیان

  روز پنج شنبه ۲ ژوئن ۲۰۱۶ مجلس آلمان (بوندستاگ) با اکثریت قریب به اتفاق (تنها یک رأی مخالف و یک رأی ممتنع) مصوبه ای را تصویب کرد که طبق آن کوچ اجباری و کشتار ارمنیان ترکیه به عنوان نسل کشی شناخته شده است. متن مصوبه توسط جم ازدمیر، نماینده ی ترک تبار مجلس آلمان، برای تصویب به نمایندگان ارائه شده بود. این مصوبه از آن جهت اهمیت ویژه دارد که دولت آلمان در سال ۱۹۱۵ (در جنگ جهانی اول) متحد نظامی ترکیه ی عثمانی بوده است و بسیاری از افسران آلمانی شاغل در ارتش ترکیه از نزدیک در جریان طرح های ضد ارمنی دولت ترکیه بوده و بعضاً در آن شرکت داشته اند. نظر به این واقعیت، بسیاری از نمایندگان مجلس آلمان اصرار دارند که موضوع مسئولیت مستقیم یا غیر مستقیم آلمانی ها در نسل کشی ارمنیان نیز در مجلس آلمان مطرح شود. این موضوع ظاهراً در آینده پیگیری خواهد شد. دولت ترکیه در اعتراض به این مصوبه سفیر خود را در آلمان احضار کرده ولی ناظران معتقدند که این فقط یک ژست سیاسی است و وی به...

Read more »