ارمنستان

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

آلیس خداوردیان   مقدمه نقش دولت‌های بزرگ در رویدادهای مربوط به «مسأله‌ی ارمنی» شایان توجه ویژه‌ای است. از کنگره‌ی برلن در سال ۱۸۷۸ به بعد، حضور دولت‌های بزرگ در مسأله‌ی ارمنی اساساً به زیان ارمنیان بوده است. سرنوشت‌سازترین دوره‌ی، مسأله‌ی ارمنی سال‌های نسل‌کشی ارمنیان (۱۹۲۳-۱۹۱۵) است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت.  هراند دینک، روزنامه‌نگار شهید ارمنی و صاحب‌نظر در امور مسائل ارامنه‌ی ترکیه، معتقد است که دولت‌های بزرگ مسئولیتی جدی در نسل‌کشی ارمنیان دارند. نسل‌کشی ارمنیان عمدتاً در سال‌های جنگ جهانی اول رخ داده است. این جنگ که در سال ۱۹۱۴ آغاز و چهار سال ادامه یافت، جنگی بین دو بلوک به سرکردگی امپراتوری‌های مستعمره‌دار آن زمان بود. در یک سو آلمان قیصری، امپراتوری اتریش- هنگری و امپراتوری ترکیه‌ی عثمانی صف‌آرایی کرده بودند. در مقابل آن‌ها ائتلاف موسوم به متفقین («آنتانت») قرار داشت که متشکل از امپراتوری‌های انگلیس، فرانسه و روسیه‌ی تزاری بود. در طول جنگ کشورهای کوچک و بزرگ دیگری به آن دو گروه پیوستند. ابتدا ببینیم امپراتوری‌های مذکور در این جنگ پیگیر چه اهدافی بودند.   روسیه تلاش داشت قلمرو خود را به آب‌های...

Read more »

صهیونیسم و ارمنیان

صهیونیسم و ارمنیان

هراچ استپانیان   صهیونیسم سیاسی در سال ۱۸۹۷ توسط تئودور هرتزل بنیان‌گذاری شد و هدف آن ایجاد یک کشور یهودی در سرزمین فلسطین بود. هرتزل کارش را با اتخاذ یک موضع‌گیری بر ضد نهضت آزادی‌بخش ارمنستان آغاز کرد. در آن زمان فلسطین و ارمنستان غربی هر دو تحت سلطه‌ی دولت ترکیه‌ی عثمانی بودند. در ارمنستان عثمانی جنگ چریکی مسلحانه‌ای برای آزادی و استقلال جریان داشت و حکومت عثمانی در سرکوب آن عاجز مانده بود. هرتزل سعی داشت عبدالحمید دوم سلطان عثمانی را قانع کند که او می‌تواند در فرو نشاندن نهضت آزادی‌بخش ارمنستان سلطان را یاری کند و در مقابل انتظار دارد که سلطان در فلسطین زمینی برای یهودیان اختصاص دهد. در این باره مفصل‌تر سخن خواهیم گفت ولی در ابتدا بگوییم که پیشنهاد هرتزل حاصل ابتکار و سلیقه‌ی شخصی وی نبوده و زمینه و سابقه‌ی طولانی خود را در تاریخ امپراتوری عثمانی داشت که بجاست با آن آشنا شویم. عمالیق و عمالقه: دشمنان یهود  یهودیان دشمنان قوم خود را amalek می‌خوانند که معرب آن عمالیق (و جمع آن عمالقه)، برگرفته از یک روایت عهد عتیق است که طبق...

Read more »

نمایندگان اقلیت های قومی در مجلس جدید ارمنستان

نمایندگان اقلیت های قومی در مجلس جدید ارمنستان

حدود ۲ الی ۳ درصد جمعیت جمهوری ارمنستان را اقلیت‌های قومی تشکیل می‌دهند که از لحاظ شمار به ترتیب عبارتند از کردهای ایزدی، روس‌ها، آسوری‌ها، کردهای مسلمان، یونانی‌ها و غیره. طبق اصلاحیه‌ی اخیر قانون انتخابات ارمنستان، در مجلس جدید این کشور چهار نماینده از اقلیت‌های قومی کرسی خواهند داشت. این نمایندگان از اطراف احزاب و گروه‌های ائتلافی برنده (که جمع آرای آن‌ها به حد نصاب تعیین‌شده می‌رسد) باید سهمیه‌ای را برای نمایندگان اقلیت‌های قومی کشور در مجلس اختصاص دهند، که اینک از طرف حزب جمهوری‌خواه، برنده‌ی اول انتخابات سه نماینده (یک کرد ایزدی، یک کرد مسلمان و یک آسوری) و از طرف ائتلاف تساروکیان، برنده‌ی دوم انتخابات، یک نماینده‌ی روس به مجلس ارمنستان راه پیدا خواهند کرد.  عمده‌ی مسائل ویژه‌ی اقلیت‌های قومی جمهوری ارمنستان مسائل فرهنگی و آموزشی است که تحقق آن نیاز به اختصاص بودجه از سوی دولت دارد. البته چنین بودجه‌ای پیش‌بینی شده است ولی ظاهراً به علت کمبود مالی دولت قادر به تأمین آن نشده و لذا در مشکلات فرهنگی مربوط نیز گشایشی صورت نگرفته است. به هر حال نمایندگان اقلیت‌ها از این تحول انتخاباتی اظهار...

Read more »

اشتباهات متوالی باکو در مناقشه‌ی قره‌باغ

اشتباهات متوالی باکو در مناقشه‌ی قره‌باغ

هراچ استپانیان     مناقشه‌ی قره‌باغ بیش از یک قرن سابقه دارد. اختلاف بر سر تعلق بخش کوهستانی قره‌باغ به ارمنیان یا ترک‌های قفقاز در اوایل قرن بیستم آغاز شد. در سال‌های ۱۹۱۸-۱۹۲۰ یعنی سال‌های موجودیت جمهوری‌های جدیدالتأسیس آذربایجان و ارمنستان کشمکش بر سر قره‌باغ بین دو کشور به اوج رسید. در این دوره فرمانده‌ی نیروهای انگلیسی فاتح جنگ جهانی اول مستقر در قفقاز، قره‌باغ را جزو جمهوری آذربایجان شناخت و یکی از فئودال‌های محلی طرفدار انگلیس به نام سلطانف را به عنوان استاندار قره‌باغ منصوب کرد.  سلطانف در بهار ۱۹۲۰ با ویران‌سازی بخش ارمنی‌نشین شهر شوشی و کشتار و فراری دادن اهالی ارمنی آن تلاش کرد موضوع را به نفع آذربایجان فیصله دهد. در سال ۱۹۲۱ با استقرار حکومت شوروی در قفقاز، حکومت‌گران جدید ابتدا قره‌باغ کوهستانی را جزو ارمنستان شناخته ولی بعداً بنا به تصمیم حزب کمونیست قرار شد قره‌باغ کوهستانی به عنوان ناحیه‌ای با خودمختاری وسیع در قلمرو جمهوری آذربایجان قرار گیرد. مرزهای استان خودمختار قره‌باغ در سال ۱۹۲۳ تعیین شد (در نقشه مرزهای استان خود مختار قره‌باغ با خط قرمز مشخص شده است). ضمناً با...

Read more »

نگاهی به احزاب، سازمان ها و اوضاع سیاسی- اجتماعی ارمنستان

نگاهی به احزاب، سازمان ها و اوضاع سیاسی- اجتماعی ارمنستان

آرسن نظریان   ارمنستان دارای نظام سیاسی چندحزبی است. هدف اعلام‌شده‌ی حکومت‌های متوالی ارمنستان برقراری دموکراسی پارلمانی نوع غربی بوده است. از زمان استقلال کشور در ١٩٩١ بیش از یک‌صد حزب در ارمنستان پا به عرصه‌ی وجود گذاشته، اما فقط ده تا دوازده حزب توانسته‌اند از سد حد نصاب انتخاباتی عبور کنند. حزب جمهوری‌خواه بزرگ‌ترین حزب، حزب حاکم و نماینده‌ی الیگارشی اقتصادی- سیاسی ارمنستان است. در پی فروپاشی اتحاد شوروی و در روند گذار از نظام اداری- حکومتی تک‌حزبی به نظام چندحزبی و در شرایط خصوصی‌سازی لگام گسیخته، بسیاری از صاحب‌منصبان حزبی و حکومتی قبلی با استفاده از موقعیت و سمت خود کارخانه‌ها و مؤسسات تولیدی خصوصی‌شده را با قیمت‌های بسیار نازل تصاحب کردند. دستگاه اداری قبلی تغییر شکل داد و به شکل مافیای اقتصادی جدید در شکل احزاب حاکم جلوه گر شد. بسیاری از اعضای پارلمان قطب‌های اقتصادی به شمار می‌روند و با قدرت مالی- اقتصادی خود پیروزی در انتخابات و تصاحب و تداوم پست‌ها و مشاغل دولتی را برای خود تضمین می‌کنند. انحصارات در دست الیگارش‌هاست و از این طریق فضای رقابتی ناسالم نامساعدی برای کسب و...

Read more »

بحثی درباره ی مناقشه ی قره باغ

بحثی درباره ی مناقشه ی قره باغ

آرسن نظریان   آیا مناقشه ی قره باغ در چارچوب قواعد و موازین حقوق بین الملل قابل حل است؟ نزدیک به بیست وسه سال است که سازمانهای بین المللی در تلاش اند تا طبق موازین حقوق بین الملل راه حلی برای مناقشه ی قره باغ پیدا کنند. اما دورنمای حل مسأله اکنون، به ویژه پس از جنگ چهار روزه ی آوریل گذشته، از هر زمان دیگری نامشخص تر و غیرمحتمل تر است. علت چیست؟ در این بررسی فقط به جنبه های حقوقی بین المللی و سیاسی این مناقشه در متن منطقه ای آن می پردازیم و نه به علل و زمینه های بروز خود مناقشه. به عبارت دیگر، مسأله ی تداوم مناقشه و دلایل شکست تلاشهای متعدد برای حل آن، موضوع اصلی این بررسی است.  از نظر ما در وضعیت حاضر، مناقشه ی قره باغ در چارچوب فرمالیستی حقوق بین الملل قابل حل نیست. دلیل عمده ی آن فضای عدم اعتماد و سوءظن بسیار شدید میان طرفین مناقشه است که متأثر از رابطه ی هر یک از این کشورها با کشوری در خارج از منطقه ی قفقاز یعنی جمهوری...

Read more »

اقلیت های قومی و مذهبی در جمهوری ارمنستان

اقلیت های قومی و مذهبی در جمهوری ارمنستان

     استپانیان   اقلیت های غیر ارمنی حدود سه درصد جمعیت جمهوری ارمنستان را تشکیل می دهند. که از لحاظ شمار به ترتیب عبارتند از کردهای ایزدی، روسها، آشوری ها ،کرد های مسلمان ،یونانیان و سپس اقلیت هایی که شمار هریک از آنها کمتر از هزار نفر است.پس از فروپاشی شوروی، در اثر اوضاع نابسامان اقتصادی وسیاسی درارمنستان و قفقاز ، بخشی از جمعیت ارمنستان (اعم از ارمنی و غیر ارمنی ) به خارج مهاجرت کرده وباعث ایجاد تغییراتی در بافت جمعیتی کشور شده اند. در زمان حکومت شوروی ترک های آذری زبان بزرگترین گروه اقلیت های قومی در ارمنستان بودند و حدود پنج درصد جمعیت ارمنستان را تشکیل می‌دادند. پس از اعلام جدایی ارمنیان قراباغ از آذربایجان و تشدید کشمکش و جنگ بین جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان حدودسیصد هزار نفر ارمنیان باقی مانده در قلمرو جمهوری آذربایجان مجبور به ترک آن سرزمین شدند و متقابلا حدود صدو پنجاه الی دویست هزار نفر ترک های ارمنستان نیز از این کشور خارج شدند. در حال حاضر بیش از نود و هفت درصد جمعیت ارمنستان متشکل از ارمنیان است، در...

Read more »

نظری به سفر پاپ به ارمنستان

نظری به سفر پاپ به ارمنستان

    سفر اخیر پاپ به ارمنستان رویدادی کاملأ متفاوت بوده است. در ابتدا بگوییم که کلیسای ارمنی یا کلیسای ارمنستان نهادی کاملأ مستقل از سه شعبه‌ی بزرگ مسیحیت یعنی کلیساهای کاتولیک، ارتودکس و پروتستان است. در طول تاریخ همواره کوشش‌هایی از جانب کلیساهای بزرگ مذکور برای از بین بردن استقلال کلیسای ارمنی و وابسته کردن ارمنیان به خود انجام گرفته است. نخستین کشمکش از این دست اختلاف هزار ساله بین کلیسای ارتودکس بیزانس با کلیسای ارمنی است. این اختلاف ظاهرأ در مورد پاره‌ای مراسم و تشریفات مذهبی و جر و بحث‌های اسکولاستیک بوده ولی در اصل برای هموارسازی تسلط سیاسی- اقتصادی بیزانس بر ارمنستان صورت گرفته است. به هر حال با فتح قسطنطنیه به دست ترکان عثمانی و سقوط امپراتوری بیزانس، اختلاف کلیساهای ارمنی و ارتودکس نیز از بین رفت. سپس درگیری کلیسای ارمنی با کلیسای کاتولیک اوج گرفت. این درگیری که از اواخر قرون وسطی آغاز شده بود در سراسر قرون جدید ادامه یافت. این دوره‌ای است که استقلال ارمنستان از بین رفته بود و برخی رهبران خوش‌خیال ارمنی برای برقراری مجدد استقلال ارمنستان چشم امید به...

Read more »

مصوبه ی مجلس آلمان درباره ی نسل کشی ارمنیان

  روز پنج شنبه ۲ ژوئن ۲۰۱۶ مجلس آلمان (بوندستاگ) با اکثریت قریب به اتفاق (تنها یک رأی مخالف و یک رأی ممتنع) مصوبه ای را تصویب کرد که طبق آن کوچ اجباری و کشتار ارمنیان ترکیه به عنوان نسل کشی شناخته شده است. متن مصوبه توسط جم ازدمیر، نماینده ی ترک تبار مجلس آلمان، برای تصویب به نمایندگان ارائه شده بود. این مصوبه از آن جهت اهمیت ویژه دارد که دولت آلمان در سال ۱۹۱۵ (در جنگ جهانی اول) متحد نظامی ترکیه ی عثمانی بوده است و بسیاری از افسران آلمانی شاغل در ارتش ترکیه از نزدیک در جریان طرح های ضد ارمنی دولت ترکیه بوده و بعضاً در آن شرکت داشته اند. نظر به این واقعیت، بسیاری از نمایندگان مجلس آلمان اصرار دارند که موضوع مسئولیت مستقیم یا غیر مستقیم آلمانی ها در نسل کشی ارمنیان نیز در مجلس آلمان مطرح شود. این موضوع ظاهراً در آینده پیگیری خواهد شد. دولت ترکیه در اعتراض به این مصوبه سفیر خود را در آلمان احضار کرده ولی ناظران معتقدند که این فقط یک ژست سیاسی است و وی به...

Read more »

نگاهی کوتاه بر تاریخ نسل‌کشی ارامنه در امپراتوری عثمانی

نگاهی کوتاه بر تاریخ نسل‌کشی ارامنه در امپراتوری عثمانی

  کارن ورتانسیان ترجمه: بابک شهاب     ۱- جنگ روسیه و ترکیه (۱۸۷۷- ۱۸۷۸). قرارداد صلح «سن‌ استفانو». کنگره‌ی برلین و مطرح شدن مسأله‌ی ارامنه. جنگ روسیه و ترکیه (۱۸۷۷- ۱۸۷۸) به بهانه‌‌ی شورش مردم بوسنی و هرزگوین علیه دولت عثمانی (۱۸۷۵- ۱۸۷۶) و قیام مردم بلغارستان در آوریل ۱۸۷۶ که توسط ترک‌ها به خون کشیده شد، سرگرفت. روس‌ها بعد از جنگ‌هایی سخت در جبهه‌ی بالکان موفق به آزادسازی بلغارستان شدند و اوایل سال ۱۸۷۸ خود را به قسطنطنیه رساندند. ترکیه بعد از این وقایع تسلیم شد و در تاریخ ۱۹ فوریه (۳ مارس به تقویم جدید) در شهر سن استفانو قرارداد صلح را با روسیه منعقد کرد. در ماده‌ی ۱۶ این قرارداد مشکل امنیت ارمنیان عثمانی برای اولین بار به طور رسمی بررسی و پیشنهاد انجام اصلاحات مدیریتی در ارمنستان غربی مطرح شد. بریتانیا و مجارستان که از حضور روسیه واهمه داشتند، تمام تلاش خود را برای مختل کردن عقد این پیمان به کار بستند. تابستان سال ۱۸۷۸ به درخواست این دو کشور کنگره‌ی برلین برای تجدیدنظر در این پیمان برگزار شد و طی آن روسیه مجبور...

Read more »