فرهنگ و هنر

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

دکتر قوام‌الدین رضوی‌زاده     داستان کوتاه «داش آکل» نوشته‌ی نویسنده‌ی بزرگ، صادق هدایت، داستانی است از هر جهت ایرانی. «داش آکل» از جمله‌ی معدود داستان‌های کوتاهی است که دارای جذبه و کشش خاصی است. تمام عناصر این داستان ایرانی است و محتوای آن جز ایران در هیچ کجای دیگر نمی‌تواند اتفاق بیفتد. به عبارت دیگر، «داش آکل» داستانی است که بازگوکننده‌ی محیط سنتی ایران است.  قهرمانان اصلی این داستان، داش آکل، کاکا رستم و مرجان هستند که هر یک دنیای ویژه‌ی خود را دارند و در این دنیای ویژه به زندگی ادامه می‌دهند. برخورد این سه دنیای ناهمگون با یکدیگر است که داستان داش آکل را می‌سازد. بنابراین برای تجزیه و تحلیل این داستان لازم است که این سه دنیای ناهمگون را بشناسیم یا بهتر بگوییم به روان‌کاوی قهرمانان داستان بپردازیم. داش آکل، داش سرشناس محله‌ی سردزک، جوانمردی است گشاده‌دست، یار ضعیفان و دشمن ضعیف‌کشان. او از هیچ‌گونه کمکی در حق ضعیفان کوتاهی نمی‌کند. بار پیرزنان را به خانه‌شان می‌رساند، محله‌ی سردزک را قرق می‌کند و قداره‌اش را بر زمین می‌کوبد و منتظر نامردها می‌نشیند و آن‌وقت وای...

Read more »

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

 هراچ استپانیان    متن اولیه‌ی این مقاله حدود ۲۵ سال پیش در مجله‌ی آراکس به چاپ رسیده است.نویسنده این موضوع را در چند سمینار به صورت سخنرانی نیز ارائه کرده است.اینک متن جدیدی از مقاله پس از بازبینی و اصلاحات و اضافات توسط نویسنده منتشر می‌شود. کشورها و ملت‌های همسایه در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی تأثیرات متقابل فراوانی بر همدیگر می‌گذارند. ارمنیان و ایرانیان هزاران سال است که در جوار هم زندگی می‌کنند. مناسبات ایران و ارمنستان در فراز و نشیب تاریخ صورت‌های مختلفی به خود گرفته است. در دوره‌هایی همچون دوره‌ی هخامنشی، ارمنستان بخشی از قلمرو ایران بوده است. ایران و ارمنستان در بیشتر زمان‌ها ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند. گاه نیز همچون دوران شوروی، در عین همسایگی از هم جدا افتاده‌اند. با تحولاتی که اخیراً در منطقه پیش آمده، دو کشور و دو ملت ایران و ارمنستان در آستانه‌ی روابط گسترده‌ی همه‌جانبه قرار گرفته‌اند. آشنایی با سابقه‌ی این روابط به ما کمک خواهد کرد تا چشم‌انداز واضح‌تری از آینده‌ی آن پیش رو داشته باشیم. در این‌جا فقط به یک جنبه از موضوع یعنی به مناسبات...

Read more »

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

آرمان در استپانیان     فیلم کودکان وانک (به زبان ترکی Vank’ın Çocukları) محصول سال ۲۰۱۶ از کارگردان ترکیه‌ای، نزهت گوندوغان است که به ماجرای زندگی ارمنیانی می‌پردازد که توانستند به نحوی از قتل‌عام ارمنیان  در خلال سال‌های جنگ جهانی اول و پس از آن در ماجرای قتل‌عام درسیم (Dersim) در سال‌های ۱۹۳۷-۱۹۳۸جان سالم به در ببرند. لازم به ذکر است که اهالی کرد و ترک درسیم (تونجلی فعلی) که بیشتر علوی مذهب هستند، بسیاری از ارمنیان بازمانده از قتل‌عام ارمنیان در سال ۱۹۱۵ را پناه دادند. حدود بیست سال بعد، شورش‌های اهالی درسیم با خشونت شدید توسط آتاتورک سرکوب شد. این فیلم که در سال ۲۰۱۶ میلادی در فهرست فیلم‌های  خارجی جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم «زردآلوی طلایی» ایروان قرار گرفت برای نخستین بار در تاریخ ۹ فوریه سال ۲۰۱۷ در سالن بی‌اوغلی استانبول به نمایش عمومی درآمد. این فیلم که بر اساس مستندات و شواهد تاریخی ساخته شده، داستان خانواده‌ای ارمنی را روایت می‌کند که  اعضای آن پس از ماجرای کشتار درسیم از یکدیگر جدا شده و هر کدام در محیطی با فرهنگ و آداب و رسوم متفاوت مشغول...

Read more »

زبان ارمنی و اهمیت آن (قسمت اول)

 گارون سارکسیان   زبان ارمنی یکی از شاخه‏های مستقل گروه زبان‏های هندواروپایی و یکی از کهن‌ترین زبان‏های زنده دنیاست. درباره پیدایش و ماهیت زبان ارمنی و خویشاوندی آن با زبان‏های دیگر، تاکنون فرضیات و نظریات بسیاری ارائه شده است. زبان ارمنی را گاه همان زبان اصلی هندواروپایی دانسته‏اند، گاه زبانی پنداشته‏اند که حضرت نوح با آن سخن گفته است و گاه آن را جزو زبان‏های قفقازی شمرده‏اند اما پژوهش‏های علمی زبان‌شناسان نشان داد که زبان ارمنی خاستگاه هندواروپایی دارد و عنصر قفقازی آن بسیار کم‌رنگ است.  نخستین بار در نیمه نخست سده نوزدهم میلادی بود که خاستگاه زبان ارمنی از سوی همگان پذیرفته و ثابت شد که این زبان هزاران سال پیش از زبان اصلی هندواروپایی جدا شده است. سپس دانشمندانی چون پترمان، ویندیشمان و مولر دیدگاهی ارائه کردند که بر اساس آن زبان ارمنی متعلق به گروه زبان‏های ایرانی است. برای اثبات آن نیز به شمار بسیار زیاد واژه‏های ایرانی موجود در زبان ارمنی اشاره می‏شد. اما هوبشمان (۱۹۰۸-۱۸۴۸م)، استاد زبان‏های ایرانی دانشگاه لایپزیک، در مقاله‏ای به سال ۱۸۷۵ با نام «موقعیت زبان ارمنی در میان زبان‏های هندواروپایی»...

Read more »

به یادسروژ استپانیان – مترجم بی همتای آثار چخوف

به یادسروژ استپانیان – مترجم بی همتای آثار چخوف

آلیس خداوردیان   سخن از سروژ استپانیان است، مترجم چیره‌دستی که مدت سی‌وپنج سال دست‌اندرکار ترجمه‌ی آثاری از زبان روسی به فارسی بود. سروژ استپانیان در سال ۱۹۲۹ (۱۳۰۸ شمسی) در شهر باکو متولد شد. پدرش از ارمنیان ارسباران بود که در نوجوانی برای کار به باکو رفت و هم‌زمان با کار درس خواند و پس از طی مراحل تحصیلی به عنوان مهندس عمران از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. مادر سروژ دختر تحصیل‌کرده‌ی یک خانواده‌ی ارمنی از شهر گنجه قفقاز بود که در باکو اقامت گزیده بودند.  بدین‌سان سروژ در باکو و در خانواده‌ای روشنفکر با پدری ایرانی‌الاصل بزرگ شد و تحصیلات ابتدایی خود را در این شهر که در آن سال‌ها تنوع فرهنگی خاصی داشت آغاز کرد و زبان‌های ارمنی، آذری و روسی را  فرا گرفت. ده ساله بود که بنا به دستور دولت شوروی کلیه‌ی اتباع خارجی یا باید تابعیت کامل شوروی را می‌پذیرفتند و یا به کشور خود مراجعت می‌کردند. خانواده‌ی سروژ مراجعت به ایران را انتخاب کرد و در شهر رشت اقامت گزید. سروژ در بدو ورود به ایران، حتی یک جمله‌ی فارسی هم نمی‌دانست ولی...

Read more »

نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار»

نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار»

سیمون آیوازیان    نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار» از تاریخ ۱۷ دی ماه در گالری مریم واقع در خیابان کریمخان تهران افتتاح شد. این نمایشگاه که به کوشش معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، شهرام بابایی، مدیر هنرهای تجسمی و امور موزه ها، و آلیس شاهمرادیان، مدیر موزه ی آرداک مانوکیان برگزار میشود، هدفش بنا به یادداشت بهنام کامرانی در متن بیانیه ی نمایشگاه این است که «این آثار بیشتر در معرض دید و فکر قرار گرفته و راه برای پژوهش های آینده هموارتر شود». در این بیانیه همچنین آمده است: «فرهنگ و هنر ارامنه همزیستی پایداری با فرهنگ ایرانی داشته و هنر ارمنی در ایران هم از آن تأثیر پذیرفته، هم بر آن تأثیر گذاشته است.»  در این نمایشگاه آثاری از بزرگانی چون لیلیت تریان (مجسمه ساز، متولد ۱۳۰۹)، سرژ آواکیان (گرافیست و مدرس دانشگاه، متولد ۱۳۱۷)، ادمان آیوازیان (نقاش و عضو جامعه ی سلطنتی نقاشان انگستان، متولد ۱۳۱۱)، سیمون آیوازیان (عکاس، نقاش، معمار و استاد دانشگاه، متولد ۱۳۲۳) و گارنیک درهاکوپیان (نقاش و معمار، متولد ۱۳۲۳) به نمایش درآمده است. این...

Read more »

آرامستان

آرامستان

از تاریخ ۱۲ تا ۲۶ آذر ماه نمایشگاه انفرادی آرمان استپانیان با عنوان «آرامستان» در نگارخانه‌ی افرند برگزار شد. در این نمایشگاه پانزده عکس از سنگ قبرهای واقع در آرامستان دولاب (در اندازه‌ی ۳۰ در۴۰) به نمایش عموم گذاشته شد   البته لازم به یادآوری است که این عکس‌ها گزیده‌ای از مجموع ۶۸ عکسی است که سال‌ها قبل توسط استپانیان تهیه شده بود و در بسیاری از گالری‌های معروف ایران و جهان به نمایش گذاشته شده است که از آن‌ها می‌توان به گالری سیحون (۲۵ عکس) در سال ۲۰۰۱، گالری راه ابریشم (۲۴ عکس) در سال ۲۰۰۸، موزه‌ی پاریس (۴ عکس) در سال۲۰۰۰ و نمایشگاهی شامل ۳۰ عکس از این مجموعه در کشور لوگزامبورگ اشاره کرد.  در متن معرفی نمایشگاه که از فصلنامه‌ی هاندس «جنگ هنر و ادبیات» گرفته شده، آمده است: «روزی سر مزار پدرم در قبرستان ارامنه، عکس‌هایی که روی سنگ قبرها بودند توجهم را جلب کرد. با خودم فکر کردم، موقعی که این افراد برای رفتن پیش عکاس‌باشی آماده می‌شدند، به چه فکر می‌کردند؟ با چه شور و شوقی لباس‌های خود را پوشیده‌اند؟ زمانی که روبه‌روی...

Read more »

معرفی کتاب – هامو واسیلیان

معرفی کتاب – هامو واسیلیان

هامو واسیلیان، پژوهش‌گر ایرانی- ارمنی از سال‌ها پیش در لس‌آنجلس آمریکا اقامت دارد و از سال ۱۹۷۹ ده‌ها کتاب و تحقیق در خصوص ایرانیان ارمنی منتشر کرده است. اخیراً دو کتاب از آخرین تألیفات ایشان را دریافت کرده‌ایم که در واقع کتاب‌نامه‌های مصوری شامل فهرست کتاب‌های چاپ‌شده به زبان‌های انگلیسی، فارسی و ارمنی هستند. متن اصلی کتاب‌ها به زبان انگلیسی است ولی توضیحات لازم به زبان‌های ارمنی و فارسی به آن افزوده شده و مؤلف کتاب‌های خود را به ارمنیان ایرانی تقدیم کرده است.  مشخصات کلی دو کتاب مذکور به شرح زیر است:   شهرها و روستاهای ارامنه در ایران کتاب شامل توصیف و معرفی ۱۲۳ کتاب منتشرشده درباره‌ی این موضوع و دربرگیرنده‌ی فهرست متنوعی از کتاب‌های چاپ‌شده درباره‌ی نقاط ارمنی‌نشین ایرانی در گذشته و حال از جمله شهرهای جلفای اصفهان، تبریز، اراک و نواحی روستانشینی همچون چهارمحال، فریدن، سلماس و غیره است (این نواحی روستانشین اکنون ساکنان ارمنی ندارند، با این حال اطلاعات مندرج در کتاب‌ها از لحاظ انجام پژوهش‌های تاریخی منابع مفیدی به شمار می‌روند).      کلیسا و مذهب ارمنیان ایران کتاب‌نامه‌ی مصوری است شامل ۱۱۶...

Read more »

صدوسی‌امین سالگرد تئاتر در جلفای اصفهان

صدوسی‌امین سالگرد تئاتر در جلفای اصفهان

نیکید میرزایانس     عقاید متفاوتی در مورد اولین اجرای نمایش در جلفای اصفهان بیان شده است. حدود صد سال است که بازیگران و دست‌اندرکاران تئاتر در این مورد اظهارنظر کرده و نوشته‌اند و هر یک در مورد پیشینه‌ی شروع نمایش در جلفا تاریخی را عنوان کرده‌اند. در روزهای ۲۱ و ۲۳ نوامبر سال ۱۹۱۳ میلادی در مدرسه‌ی ملی مرکزی جلفا که سال‌ها تنها مکان اجرای نمایش بوده، مراسم بیست و پنجمین سالگرد تئاتر جلفا به شکل باشکوهی جشن گرفته می‌شود. در این مورد تیگران آبکاریان آموزگار که سال‌ها دبیر انجمن تئاتر نیز بود، کتابی به نام تئاتر ملی ارامنه‌ی جلفا، ۱۹۱۳-۱۸۸۸ آماده و منتشر و به مناسبت این روز به صورت مجانی در بین حضار و تماشاگران پخش می‌کند. در این کتاب شروع تئاتر در جلفای اصفهان را سال ۱۸۸۸ میلادی و اولین نمایش را «انجیر خچو» می‌داند. سال‌ها بعد در سالنامه‌ی ارامنه‌ی ایران، آبکاریان در مقاله‌ی «تئاتر» می‌نویسد: «تئاتر در جلفا در سال ۱۸۸۶ تولد یافته است». در این مورد و بر اساس نوشته‌ی آبکاریان، آرام یرمیان، ادیب و پژوهشگر ارمنی، اولین اجرای نمایش را سال ۱۸۸۸...

Read more »

تئاتر را دوست داشتم و دارم و خواهم داشت – گفت‌وگو با آندرانیک خچومیان

تئاتر را دوست داشتم و دارم و خواهم داشت – گفت‌وگو با آندرانیک خچومیان

       آلیس خداوردیان   آندرانیک خچومیان، مترجم پرکاری است که کار ارزنده‌ای در معرفی آثار ادبیات ارمنی به فارسی‌زبانان انجام داده است. او اخیرًا به دریافت نشان «کانتغ» از سوی انجمن نویسندگان ارمنستان و کلیسای اجمیادزین نایل شده و به همین بهانه فرصت را مغتنم شمردیم تا در دفتر مجله با ایشان گفت‌وگویی داشته باشیم.   – آقای آندرانیک خچومیان، از این‌که دعوت ما را قبول کردید بسیار خوشحالم. هرچند که شما در عرصه‌ی ترجمه آدم شناخته‌شده‌ای هستید اما تقاضا دارم خودتان را برای خوانندگان مجله‌ی هویس معرفی بفرمایید.  – بنده هم خیلی ممنونم که مرا دعوت کردید و خوشحالم که در این نشریه‌ی خوب ارمنی- فارسی‌زبان با من گفت‌وگو می‌شود، واقعیت این است که من متأسفانه به معنای واقعی کلمه سواد کلاسیک ندارم، آن‌چه کردم و دارم می‌کنم بر اساس تجربیاتی است که خودم در طی سالیان به دست آوردم. در دوران کودکی به خواندن کتاب علاقه داشتم و به‌خصوص به تئاتر و بازیگری. یکی از دلایلی که باعث شد دست به کار ترجمه بزنم این بود که حدود بیست سال پیش یک گروه تئاتر از...

Read more »