فرهنگ و هنر

افسانه ی هایگ

افسانه ی هایگ

دکتر قوام الدین رضوی زاده       مقدمه قصه‌ها، افسانه‌ها و داستان‌های فولکلوریک گنجینه‌ی ادبیات کهن و شفاهی ملت‌هاست که سینه‌به‌سینه از پدران به نسل‌های بعد رسیده و بعد‌ها گردآوری، طبقه‌بندی و تحلیل شده است. می‌توان روزگاری را به یاد آورد که هنوز انسان به نخستین و مهم‌ترین اختراع خود یعنی خط دست نیافته بود. در آن هنگام افسانه‌ها در حافظه‌ی زنان و مردان کهنسال می‌زیست و شب که فرا می‌رسید و همه خسته از کار روزانه یا شکار به کلبه‌های خویش بازمی‌گشتند و کنار آتش می‌نشستند و تنها سرگرمی‌شان یادآوری و بازگویی افسانه‌های کهنی بود که از گذشتگان خود شنیده بودند. گاه بر آن چیزی می‌افزودند، گاه طبق نیازهای خود بخش‌هایی از آن را دگرگون می‌ساختند و دوباره بازگو می‌کردند.  پاپیروس‌های کشف‌شده در مصر باستان نشان داد که علاوه بر گزارش روزانه یا فرمان پادشاه، برخی افسانه‌ها نیز ثبت می‌شدند. از جمله داستان دو برادر از کهن‌ترین افسانه‌های بشر است که بر روی پاپیروس ثبت شده است. هرچه ملتی کهنسال‌تر باشد، گنجینه‌ی افسانه‌ها و داستان‌های فولکلوریکش غنی‌تر است. از ملت‌های باستانی آمریکای لاتین یعنی آزتک‌ها، مایا‌ها و...

Read more »

آفتاب گوشه‌ی بالکن را…

آفتاب گوشه‌ی بالکن را…

شامیریان     آفتاب گوشه‌ی بالکن را کجکی روشن کرده است. این وقت روز را بیشتر از هر ساعتی دوست دارم. این‌جا که نشسته‌ام سایه‌های برگ‌های تازه‌ی درخت توت و نرده‌های رنگ‌باخته‌ی دیوار روی من افتاده‌اند. اگر کسی عکسی بگیرد من در زندان خواهم بود، پشت میله‌ها. زیاد فرقی نمی‌کند. این خانه‌ی بزرگ هم سلول زندان من است، بزرگ، راحت، انفرادی که نه، چون با همسرم، با انصافی مثال‌زدنی شریکیم یا تقسیمش کرده‌ایم. زندان‌بان هم نداریم. هر یک از ما هم زندانی است هم زندان‌بان خودش. زندانی در یاد و خاطره‌ها، زندانی گذر عمر و پیری، زندانی تنهایی. مطابق قانون این دنیا ما با چندین و چند ماده متهم بودیم و هستیم. و البته وکیل تسخیری هم نخواستیم. ما خودمان یک‌پا وکیلیم اما دفاعیات ما اثری در دادگاه این زندگی نداشت. ما به حبس ابد محکوم شدیم، اما راستش را بخواهید این درواقع حصر خانگی خودخواسته است. آفتاب کجکی را نمی‌توانم از دست بدهم. نمی‌توانم منتظر همسرم بمانم. این یگ گله آفتاب هم به‌زودی می‌پرد و من تا فردا باید در انتظارش بمانم. ساعت قل و جوش نشده. من...

Read more »

سماور روسی

سماور روسی

شامیریان   پدرم به عتیقه و کتاب علاقه داشت. می‌آمد خانه و خرید تازه‌اش را با غرور روی میز می‌گذاشت. سر کلئوپاترا؛ زیرخاکی قلابی که به قیمت «خوب» خریده بود با مکافات بسیار! می‌گفتیم آخر پدر این‌که اصل نیست. چطور باز هم زیرخاکی قلابی بهت دادند؟ می‌گفت شما چیزی از عتیقه نمی‌فهمید. می‌گفتیم آخر پدر جان، سر کلئوپاترا توی ایران چکار می‌کند؟ می‌خندید و آن را بالای کتابخانه می‌گذاشت. اما در خرید سماور این‌طور نبود. خوب می‌دانست کدام خوب است کدام نه.  کتاب‌هاش حرف نداشت. هر بار که از تهران برمی‌گشت یکی دو چمدان کتاب و دفترچه و مداد عیدی تمام بچه‌های ما و عیدی تمام عیدهای ما بود. کتاب‌ها را از دست همدیگر قاپ می‌زدیم، از زیر بالش همدیگر کش می‌رفتیم و می‌خواندیم و شدیم معلم و معلم و معلم… از هشت خواهر فقط خواهر کوچک‌مان درس نداد و برادرهایمان که اهل کتاب نبودند، که ننر و ته‌تغاری خانواده بودند. غیر از سماورهای چندگانه‌ی توی آشپزخانه یکی دو سماور قدیمی زینت‌بخش کتابخانه بود. ساخت تبریز و ساخت روسیه، نیکولایی. بدبخت نیکولا تزار روس که به آن طرز وحشتناک...

Read more »

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

دکتر قوام‌الدین رضوی‌زاده     داستان کوتاه «داش آکل» نوشته‌ی نویسنده‌ی بزرگ، صادق هدایت، داستانی است از هر جهت ایرانی. «داش آکل» از جمله‌ی معدود داستان‌های کوتاهی است که دارای جذبه و کشش خاصی است. تمام عناصر این داستان ایرانی است و محتوای آن جز ایران در هیچ کجای دیگر نمی‌تواند اتفاق بیفتد. به عبارت دیگر، «داش آکل» داستانی است که بازگوکننده‌ی محیط سنتی ایران است.  قهرمانان اصلی این داستان، داش آکل، کاکا رستم و مرجان هستند که هر یک دنیای ویژه‌ی خود را دارند و در این دنیای ویژه به زندگی ادامه می‌دهند. برخورد این سه دنیای ناهمگون با یکدیگر است که داستان داش آکل را می‌سازد. بنابراین برای تجزیه و تحلیل این داستان لازم است که این سه دنیای ناهمگون را بشناسیم یا بهتر بگوییم به روان‌کاوی قهرمانان داستان بپردازیم. داش آکل، داش سرشناس محله‌ی سردزک، جوانمردی است گشاده‌دست، یار ضعیفان و دشمن ضعیف‌کشان. او از هیچ‌گونه کمکی در حق ضعیفان کوتاهی نمی‌کند. بار پیرزنان را به خانه‌شان می‌رساند، محله‌ی سردزک را قرق می‌کند و قداره‌اش را بر زمین می‌کوبد و منتظر نامردها می‌نشیند و آن‌وقت وای...

Read more »

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

 هراچ استپانیان    متن اولیه‌ی این مقاله حدود ۲۵ سال پیش در مجله‌ی آراکس به چاپ رسیده است.نویسنده این موضوع را در چند سمینار به صورت سخنرانی نیز ارائه کرده است.اینک متن جدیدی از مقاله پس از بازبینی و اصلاحات و اضافات توسط نویسنده منتشر می‌شود. کشورها و ملت‌های همسایه در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی تأثیرات متقابل فراوانی بر همدیگر می‌گذارند. ارمنیان و ایرانیان هزاران سال است که در جوار هم زندگی می‌کنند. مناسبات ایران و ارمنستان در فراز و نشیب تاریخ صورت‌های مختلفی به خود گرفته است. در دوره‌هایی همچون دوره‌ی هخامنشی، ارمنستان بخشی از قلمرو ایران بوده است. ایران و ارمنستان در بیشتر زمان‌ها ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند. گاه نیز همچون دوران شوروی، در عین همسایگی از هم جدا افتاده‌اند. با تحولاتی که اخیراً در منطقه پیش آمده، دو کشور و دو ملت ایران و ارمنستان در آستانه‌ی روابط گسترده‌ی همه‌جانبه قرار گرفته‌اند. آشنایی با سابقه‌ی این روابط به ما کمک خواهد کرد تا چشم‌انداز واضح‌تری از آینده‌ی آن پیش رو داشته باشیم. در این‌جا فقط به یک جنبه از موضوع یعنی به مناسبات...

Read more »

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

اکران فیلمی در استانبول ترکیه با موضوع کشتار درسیم

آرمان در استپانیان     فیلم کودکان وانک (به زبان ترکی Vank’ın Çocukları) محصول سال ۲۰۱۶ از کارگردان ترکیه‌ای، نزهت گوندوغان است که به ماجرای زندگی ارمنیانی می‌پردازد که توانستند به نحوی از قتل‌عام ارمنیان  در خلال سال‌های جنگ جهانی اول و پس از آن در ماجرای قتل‌عام درسیم (Dersim) در سال‌های ۱۹۳۷-۱۹۳۸جان سالم به در ببرند. لازم به ذکر است که اهالی کرد و ترک درسیم (تونجلی فعلی) که بیشتر علوی مذهب هستند، بسیاری از ارمنیان بازمانده از قتل‌عام ارمنیان در سال ۱۹۱۵ را پناه دادند. حدود بیست سال بعد، شورش‌های اهالی درسیم با خشونت شدید توسط آتاتورک سرکوب شد. این فیلم که در سال ۲۰۱۶ میلادی در فهرست فیلم‌های  خارجی جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم «زردآلوی طلایی» ایروان قرار گرفت برای نخستین بار در تاریخ ۹ فوریه سال ۲۰۱۷ در سالن بی‌اوغلی استانبول به نمایش عمومی درآمد. این فیلم که بر اساس مستندات و شواهد تاریخی ساخته شده، داستان خانواده‌ای ارمنی را روایت می‌کند که  اعضای آن پس از ماجرای کشتار درسیم از یکدیگر جدا شده و هر کدام در محیطی با فرهنگ و آداب و رسوم متفاوت مشغول...

Read more »

دیدار مسئولین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با نمایندگان اقلیت های دینی کشور

دیدار مسئولین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با نمایندگان اقلیت های دینی کشور

  همه ساله در ایام دهه‌ی فجر دیدارها و نشست‌های گوناگونی از سوی نهادهای مختلف کشور با نمایندگان اقلیت‌های دینی صورت می‌گیرد. از این میان می‌توان به مراسم و tضیافت شامی اشاره کرد که هر سال از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار می‌شود. این مراسم از یک سو فرصت بسیار مناسبی است تا مسئولان و دست‌اندرکاران جوامع اقلیت‌های دینی از زحمات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکر و قدردانی کنند و از سوی دیگر این فرصت را در اختیار مسئولان و دست‌اندرکاران این وزارت‌خانه می‌دهد که ضمن ایراد سخنرانی به تشریح فعالیت‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در خصوص برنامه‌های مختلف فرهنگی و هنری در ارتباط با پیروان ادیان توحیدی بپردازند.  مراسم امسال روز یکشنبه ۱۷ بهمن ماه در هتل فردوسی تهران برگزار شد. در ابتدای این مراسم که با حضور جمعی از نمایندگان اقلیت‌های مذهبی در مجلس شورای اسلامی، روحانیون، اعضای نشریات و مطبوعات مختلف اقلیت‌های دینی، دست‌اندرکاران جوامع پیروان ادیان توحیدی و مسئولان محترم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی صورت می‌گرفت، دکتر سیامک مره‌صدق، نماینده‌ی کلیمیان در مجلس، پس از عرض تبریک به جناب آقای...

Read more »

زبان ارمنی و اهمیت آن (قسمت اول)

 گارون سارکسیان   زبان ارمنی یکی از شاخه‏های مستقل گروه زبان‏های هندواروپایی و یکی از کهن‌ترین زبان‏های زنده دنیاست. درباره پیدایش و ماهیت زبان ارمنی و خویشاوندی آن با زبان‏های دیگر، تاکنون فرضیات و نظریات بسیاری ارائه شده است. زبان ارمنی را گاه همان زبان اصلی هندواروپایی دانسته‏اند، گاه زبانی پنداشته‏اند که حضرت نوح با آن سخن گفته است و گاه آن را جزو زبان‏های قفقازی شمرده‏اند اما پژوهش‏های علمی زبان‌شناسان نشان داد که زبان ارمنی خاستگاه هندواروپایی دارد و عنصر قفقازی آن بسیار کم‌رنگ است.  نخستین بار در نیمه نخست سده نوزدهم میلادی بود که خاستگاه زبان ارمنی از سوی همگان پذیرفته و ثابت شد که این زبان هزاران سال پیش از زبان اصلی هندواروپایی جدا شده است. سپس دانشمندانی چون پترمان، ویندیشمان و مولر دیدگاهی ارائه کردند که بر اساس آن زبان ارمنی متعلق به گروه زبان‏های ایرانی است. برای اثبات آن نیز به شمار بسیار زیاد واژه‏های ایرانی موجود در زبان ارمنی اشاره می‏شد. اما هوبشمان (۱۹۰۸-۱۸۴۸م)، استاد زبان‏های ایرانی دانشگاه لایپزیک، در مقاله‏ای به سال ۱۸۷۵ با نام «موقعیت زبان ارمنی در میان زبان‏های هندواروپایی»...

Read more »

به یادسروژ استپانیان – مترجم بی همتای آثار چخوف

به یادسروژ استپانیان – مترجم بی همتای آثار چخوف

آلیس خداوردیان   سخن از سروژ استپانیان است، مترجم چیره‌دستی که مدت سی‌وپنج سال دست‌اندرکار ترجمه‌ی آثاری از زبان روسی به فارسی بود. سروژ استپانیان در سال ۱۹۲۹ (۱۳۰۸ شمسی) در شهر باکو متولد شد. پدرش از ارمنیان ارسباران بود که در نوجوانی برای کار به باکو رفت و هم‌زمان با کار درس خواند و پس از طی مراحل تحصیلی به عنوان مهندس عمران از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. مادر سروژ دختر تحصیل‌کرده‌ی یک خانواده‌ی ارمنی از شهر گنجه قفقاز بود که در باکو اقامت گزیده بودند.  بدین‌سان سروژ در باکو و در خانواده‌ای روشنفکر با پدری ایرانی‌الاصل بزرگ شد و تحصیلات ابتدایی خود را در این شهر که در آن سال‌ها تنوع فرهنگی خاصی داشت آغاز کرد و زبان‌های ارمنی، آذری و روسی را  فرا گرفت. ده ساله بود که بنا به دستور دولت شوروی کلیه‌ی اتباع خارجی یا باید تابعیت کامل شوروی را می‌پذیرفتند و یا به کشور خود مراجعت می‌کردند. خانواده‌ی سروژ مراجعت به ایران را انتخاب کرد و در شهر رشت اقامت گزید. سروژ در بدو ورود به ایران، حتی یک جمله‌ی فارسی هم نمی‌دانست ولی...

Read more »

نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار»

نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار»

سیمون آیوازیان    نمایشگاه آثار پیشگامان ایرانی ارمنی هنر معاصر ایران با عنوان «دیدار» از تاریخ ۱۷ دی ماه در گالری مریم واقع در خیابان کریمخان تهران افتتاح شد. این نمایشگاه که به کوشش معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، شهرام بابایی، مدیر هنرهای تجسمی و امور موزه ها، و آلیس شاهمرادیان، مدیر موزه ی آرداک مانوکیان برگزار میشود، هدفش بنا به یادداشت بهنام کامرانی در متن بیانیه ی نمایشگاه این است که «این آثار بیشتر در معرض دید و فکر قرار گرفته و راه برای پژوهش های آینده هموارتر شود». در این بیانیه همچنین آمده است: «فرهنگ و هنر ارامنه همزیستی پایداری با فرهنگ ایرانی داشته و هنر ارمنی در ایران هم از آن تأثیر پذیرفته، هم بر آن تأثیر گذاشته است.»  در این نمایشگاه آثاری از بزرگانی چون لیلیت تریان (مجسمه ساز، متولد ۱۳۰۹)، سرژ آواکیان (گرافیست و مدرس دانشگاه، متولد ۱۳۱۷)، ادمان آیوازیان (نقاش و عضو جامعه ی سلطنتی نقاشان انگستان، متولد ۱۳۱۱)، سیمون آیوازیان (عکاس، نقاش، معمار و استاد دانشگاه، متولد ۱۳۲۳) و گارنیک درهاکوپیان (نقاش و معمار، متولد ۱۳۲۳) به نمایش درآمده است. این...

Read more »