ارامنه سوریه بر سر دوراهی رفتن یا ماندن

 
نانور بارسومیان*
 
 
در روزهای اخیر با اوج گرفتن خشونت در سوریه، ارمنستان برای کمک به جامعه ارامنه سوریه که در وضعیتی تنشزا به سر میبرند گامهایی برداشته است. به گزارش منابع خبری ارمنستان، طی بحثهای طولانی درباره افزایش قیمت بلیطهای شرکت هواپیمایی آرماویا، این شرکت ارمنی متهم میشد که از وضعیت دشوار ارامنه سوریه بهرهبرداری میکند، سرانجام این شرکت اعلام کرده است که پروازهای ارزان قیمت از حلب به ایروان دایر خواهد کرد. در عین حال دولت ارمنستان روز ۲۶ جولای تبصرهای به قانون شهروندی کشور اضافه کرد که طبق آن شهروندان لبنانی و سوریهای ارمنیتبار اجازه مییابند از کنسولگریها و سفارتهای ارمنستان در سایر کشورها هم پاسپورت دریافت کنند.
هاروت اکمانیان، روزنامهنگار ارمنی ـ سوریهای که در حال حاضر در ایروان برای CivilNet کار میکند اعتقاد دارد این اقدامات بیشتر از سر تکلیف هستند تا انتخاب. او به آرمنیان ویکلی گفت: «من از آرماویا برای این کار تشکر نمیکنم. آنها باید این کار را بکنند». او در این باره که گفتوگوی ملّی درباره مهاجرت و کمک به مهاجران چه گونه هدایت میشود نیز ملاحظاتی دارد.
مسأله مهاجرت ارامنه سوریه به ارمنستان به آن سادگی هم نیست که در ابتدا تصور میشود. نخست این که بسیاری از آنها تمایلی به ترک سوریه ـ کشوری که سالها آن را وطن خود خواندهاند ـ ندارند. دوم این که حتی اگر چنین تمایلی وجود داشته باشد، ترک موقت یا دائم خانهها و سایر داراییهایشان مانع بزرگی است. قیمت زمین وملک در سوریه سقوط کرده است و از طرف دیگر بدون داشتن امنیت مالی زندگی در ارمنستان هم چندان آسان نخواهد بود.
اکمانیان میگوید: «آیا بیشتر ارامنه سوریه باید این کشور را ترک کنند؟ آیا میتوانند این کار را بکنند؟ آیا این کار درست است؟ در موارد زیادی کسانی که خانهشان را ترک کردند، شاهد تاراج و سوختن داروندارشان شدند. نمونهاش خانه یک عکاس ارمنی اهل سوریه است. البته جان آدمها مهمتر از مالشان است، امّا این هم هست که بیشتر ارامنه سوریه زیر طبقه متوسطاند…»
 
ارمنستان و دیاسپورا
تاریخنگار آرا سانجیان مستقر در دانشگاه میشیگان ـ دیربورن اعتقاد دارد که ارامنه سراسر دنیا باید به پشتیبانی مالی ارامنه سوریه اقدام کنند «بخصوص اگر قرار است مدارس در سپتامبر بازگشایی شوند و وقتی بازگشایی شدند» هم اکنون انجمن خیریه ارمنی صندوقی برای کمک به مدارس ارمنی سوریه دایر کرده است. سانجیان میگوید: «ارامنه دنیا باید از هر لحظه آرامش استفاده کنند و به حلب و سایر شهرها سوریه نویسندگان و گروههای هنری بفرستند تا روحیه مردم را تا حد امکان بالا ببرند. همه به خاطر داریم که در سالهای جنگ داخلی لبنان، هنرمندان و دانشگاهیانی از ارمنستان به بیروت و جاهای دیگر میآمدند و برنامههای آنها کمک میکردند تا روحیه مردم مدّتی عوض شود».
در مورد کمکهای دولت ارمنستان، سانجیان با وجود این که به حُسن نیت آنها باور دارد معتقد است درک نازل دولت مردان ارمنستان از شرایط دیاسپورای ارمنی به طور کلی تا حدودی مانع کمکرسانی درست میشود». با توجه به موقعیت نظامی، روی زمین دولت ارمنستان کار زیادی نمیتواند بکند. همین طور به سبب اقتصاد ضعیف ارمنستان و شاید مهمتر از همه به خاطر اطلاعات اندک دولت مردان و اهالی رسانه از وضعیت واقعیات زندگی در دیاسپورای ارمنی. فقدان علاقه به تجزیهوتحلیل جدّی دیاسپورای ارمنی اکنون پیآمدهایش را به رخ میکشد. امیدوارم دست کم بعد از بحران سوریه، دانشگاهها و رسانههای ارمنستان به نحو عمیقتر و با واقعبینی بیشتری به مطالعه جوامع دیاسپورای ارمنی خواهند پرداخت».
اکمانیان از موضع انتقادی درباره اقدامات دولت ارمنستان سخن میگوید: «اعلام برخی امتیازات در برخورد به مسافران ارمنی سوریه، کاهش قیمت بلیط هواپیما و اظهارنظرهای احساساتی از سوی مسؤولان امور کشور، کافی نیست». او معتقد است که دولت ارمنستان باید «با همه طرفهای درگیر وارد مذاکره جدی شود… و بکوشد امنیت ارامنه سوریه را تأمین کند … دولت ارمنستان باید این موضوع را جزو الویتهای سیاست خارجی خود قرار دهد. این ها اتفاق نمیافتد و ارامنه به حال خود و وابسته به تصمیمات طرفهای مخاصم رها شدهاند. خوشبختانه تاکنون ارامنه مورد تهاجم قرار نگرفتهاند، امّا انگار ما نشستهایم تا این اتفاق بیافتد تا بعد کاری بکنیم».
اکمانیان در اظهارنظری که در سایت ارمنستان هِتک Hetq منتشر شده عدد و رقمهایی را که درباره مهاجران ارمنی ـ سوری به ارمنستان بیان میشود مورد پرسش قرار داده است. او میگوید که بسیار از ارامنه سوریه که به ارمنستان میآیند مهاجرت نمیکنند. ارمنستان برای آنها جایگزینی است برای مناطق توریستی داخل سوریه مانند کِساب که در حال حاضر برای گذراندن تعطیلات مناسب نیستند. او بحث میکند که ارمنی ـ سوریهایی که در کشورها دیگر زندگی میکنند نیز امسال به جای سفر به سوریه به ارمنستان میآیند. به نظر اکمانیان دولت ارمنستان باید به آن ارمنیـ سوریهایی که تقاضای کمک دارند، کمک کند. فرقی نمیکند آنها از سوریه آمده باشند یا جای دیگر. بالاخره دولت ارمنستان باید تکلیف خود را با این موضوع روشن کند که قرار است وطن همه ارامنه باشد یا صرفاً یک مقصد توریستی برای آنها».
حزب داشناکسوتیون هم به مسأله مهاجرت خیلی با احتیاط برخورد میکند، چون معتقد است که مهاجرت ارامنه از سوریه نباید تشویق شود. سخنگوی این حزب در ارمنستان، گیرو مانویان میگوید: «به کسانی که مایلند به ارمنستان بیایند باید کمک کرد. امّا ما نباید مبتکر و مشوق جابه جایی آنها شویم». نماینده دفتر سیاسی حزب هراند مارکاریان هم گفته است که ارامنه جزء جداییناپذیر جامعه سوریهاند و بنابراین انتظار میرود که به جای اینکه فرار کنند، این روزهای دشوار را با همسایگانشان بگذرانند. امّا او تاکید کرد که این حرفها به معنای محکوم کردن ارمنیـ سوریهایی نیست که تصمیم میگیرند به ارمنستان مهاجرت کنند. مارکاریان هم به آمار ورود تعداد کثیری از ارامنه سوریه به ارمنستان با تردید نگاه میکند. به گمان او این سفرها موقتی و توریستی هستند، نه به قصد اقامت دائم در ارمنستان. او از گزارشهای اغراقآمیز رسانهها در این باره انتقاد کرد و هشدار داد که نباید ناخواسته به تشویق مهاجرت کمک کنیم یا ترس و وحشت ایجاد کنیم.
مارکاریان میگوید: «بیایید صادق باشیم و بپذیریم که متأسفانه ما کشور ما کشوری نیست که بتواند از پس اداره امور جمعیت انبوهی از مهاجران بر آید». او اضافه کرد که در حال حاضر ارمنستان نمیتواند به مهاجران نیازمند کمک زیادی بکند، چرا که بخشهای نیازمند شهروندان خود ارمنستان هم چنین کمکهایی دریافت نمیکنند.
 
تعادل قوا
از زمان شروع بحران کنونی در بهار  2011 ، ایران، روسیه و چین به صورت پیگیر به حمایت خود از حکومت بشار اسد ادامه دادهاند. کشورهای حاشیه خلیج فارس، در کنار ترکیه، ایالات متحده و اروپای غربی مانند فرانسه و انگلستان، به پشتیبانی از مخالفان اسد پرداختهاند. بیشتر اعضای جامعه کوچک ارامنه سوریه، از جمله رهبری آن، ظاهراً امیدوارند که حکومت اسد بر مخالفانش پیروز شود و به گفته سانجیان نگران اوضاع نامطمئنی هستند که در صورت پیروزی مخالفان بر کشور حاکم خواهد شد. او اوضاع را «سیال» توصیف میکند. او معتقد است که کسی نمیداند واقعاً از نظر نظامی کدام طرف دست بالا را دارد. چنین به نظر میرسد که دولت کنترل دمشق را به دست دارد و توانسته است بعد از بمباران ستاد امنیتی قیام را در این شهر خفه کند.
البته در جامعه ارامنه سوریه اقلیتی هم هست که نسبت به برخورد حکومت اسد به مخالفان موضع انتقادی دارد، امّا اینها هم در انتقاد از رژیم اسد به قدر همتایان شان در دیگر جوامع اقلیت سوری روشن سخن نمیگویند. سانجیان میگوید: «اپوزیسیون کنونی و حامیان آن متحد هستند چون هنوز اسد در دمشق قدرت را به دست دارد. اگر او کنار برود، مخالفان هم از هم میپاشند. البته اینها فرضیه است».
سانجیان اعتقاد دارد نیروهای خارجی در این که این بحران، که امروز در آستانه یک جنگ داخلی تمامعیار است، چه گونه خاتمه یاد نقش زیادی دارند. «از نظر بینالمللی چیز زیادی در مخاطره است. و دلیل این همه مداخله خارجی هم همین است. چنین به نظر میرسد که نتیجه بحران دیگر زیاد در دست سوریها نیست. در لحظه حاضر اسد برای رفتن آمادگی ندارد. احتمالاً او هنوز بر این باور است که خواهد توانست مخالفان را در هم بکوبد. من گمان میکنم در سطح بینالمللی مذاکرات جدی برای رسیدن به یک راه حل مسالمتآمیز در جریان است. در حالی که اسد و مخالفانش دنبال یک راه حل «این یا آن» هستند».
بین ۶۰ تا ۷۰ هزار ارمنیتبار سوریه را وطن خود میخوانند. آنها حدود نیم در صد جمعیت کشور را تشکیل میدهند. بیشتر آنها در حلب زندگی میکنند و تعدادی نیز در شهرهای دیگر سوریه مانند لاتاکیه، هومس، قمیشلی، جصاکه، رقه، کساب و البته پایتخت کشور دمشق ساکناند.
 
* نانور بارسومیان معاون سردبیر نشریه آرمنیان ویکلی Armenian Weekly است که در واتر تاون ماساچوست در ایالات متحده به زبان انگلیسی منتشر میشود. آرمنیان ویکلی یکی از نشریات رسمی حزب داشناکسوتیون در آمریکاست.
 
منبع: آرمنیان ویکلی
ترجمه: ژ. مناتساکانیان
 
 
دوهفته نامه "هویس" شماره ۱۲۸
۱۸ مرداد ۱۳۹۱
 

    Tags: , ,

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *