سه ارمنی در پارلمان ترکیه

 
روبرت صافاریان
 
 
انتخابات مجلس قانونگذاری ترکیه در هفتم ژوئن انتخابات مهمی در تاریخ این کشور بود. حزب عدالت و توسعه با به دست آوردن بیش از چهل در صد آرای شهروندان این کشور کماکان مهمترین حزب این کشور باقی ماند، حزبی که باید کابینه را تشکیل دهد و زمام امور کشور را به دست گیرد. از این منظر، حزب اسلامگرای عدالت و توسعه با رهبران سرشناسش طیب رجب اردوغان (رئیس جمهور کشور)، احمد داووت اُغلو (نخست وزیر کشور) و عبدالله گل (رئیس جمهور سابق که گفته میشود سیاستمدار میانهروتری است) پیروز انتخابات بود. امّا آرای این حزب نسبت به انتخابات قبلی ریزش قابل ملاحظهای داشت و حزب نتوانست اکثریت مطلق آرا را به دست آورد و برای تشکیل دولت ناچار است با احزاب دیگر ائتلاف کند یا حمایت آنها را جلب کند. علاوه بر این، عدالت و توسعه اکنون نمیتواند برنامه خود را برای تغییر قانون اساسی در راستای نظام ریاست جمهوری به جای نظام پارلمانی کنونی پیش ببرد. تحلیلگران این افت محبوبیت را بیش از همه ناشی از سیاستها و رفتار اجتماعی رجب طیب اردوغان میدانند. لحن سخن و رفتار خشن او نسبت به معترضان در واقعه پارک گزی، سیاست دخالت گسترده او در سوریه و روابط مبهمش با احزاب بنیادگرای مذهبی مانند القاعده و داعش و تمایل او به سخن و عمل دیکتاتورمنشانه، به کاهش محبوبیت او و حزبش در انظار عمومی کشور و منطقه منجر شده است. از این منظر حزب عدالت و توسعه نه تنها حزب پیروز انتخابات نبود، بلکه نتیجه انتخابات قاعدتاً باید آنها را به تجدیدنظر در سیاستهایشان برانگیزد.
پیروز واقعی انتخابات را شاید بتوان حزب دموکراتیک خلقها دانست. حزبی که به سیاستهای حمایت از کردها مشهور است، امّا خود را به این اقلیت قومی محدود نکرده و با شعارهایی در راستای حقوق زنان، حقوق همه اقلیتهای قومی و دینی ترکیه و با سیاستهایی در راستای بهبود محیط زیست توانسته است حمایت اقشار روشنفکر و گروههای محروم از حقوق شهروندی را به دست آورد. هواداران این حزب توانستند با دست آوردن ۱۳ در صد آرا به پارلمان راه پیدا کنند و ۸۰ کرسی از ۵۵۰ کرسی پارلمان را به خود اختصاص دهند. بسیاری از ارامنه نیز از این حزب حمایت میکنند و پیروزی آن را به نفع خود میدانند. در فهرست نامزدهای انتخاباتی این حزب نام یک ارمنی به نام گارو پایلان نیز به چشم میخورد که به پارلمان راه پیدا کرد.
امّا حزب دموکراتیک خلقها تنها حزبی نبود که در فهرستش کسانی از ارمنیتباران ترکیه را نیز جا داده بود. در فهرست حزب حاکمِ عدالت و توسعه نام مارکار یسایان به چشم میخورد و در فهرست حزب کمالیست جمهوری وکیل زنی به نام سِلینا دوغان حضور داشت. این دو نیز به پارلمان راه پیدا کردند. حضور سه ارمنی در پارلمان ترکیه بعد از پنجاه سال اتفاق میافتد. آخرین بار فردی ارمنی به نام پِرچ ساهاک توران در سالهای ۱۹۶۱-۱۹۶۴ در مجلس سنای ترکیه حضور داشت. برخیها، از جمله آرا گوچونیان، سردبیر روزنامه ارمنیزبان ژاماناک که در استانبول منتشر میشود، معتقدند که حضور سه فرد ارمنی در پارلمان ترکیه تنها به کارِ ارائه تصویری دموکراتیک از این کشور میخورد و اهمیتی ندارد. او همچنین معتقد است که ارامنه ترکیه به هیچیک از احزاب اصلی گرایش ندارند و از همه آنها به یک اندازه دوری میکنند. در این زمینه دادههای آماری وجود ندارد، امّا شکی نیست که قشر تحصیلکرده و اندکی چپگرای ارمنی، از جمله روشنفکران و نویسندگانی که حول هفتهنامه آگوس (که سردبیر سابق و بنیانگذارش به ضرب گلوله یک ناسیونالیست ترک کشته شد) گرد آمدهاند به حزب دموکراتیک خلقها متمایلند و معتقدند که این حزب بیش از احزاب دیگر منافع اقلیتهای ترکیه و از جمله ارمنیها را نمایندگی میکند. به ویژه توجه حزب یادشده به حقوق همه اقلیتها و اهمیتی که به همکاری کردها، ارمنی، آسوریها، ایزدیها و … میدهد امکان دستاوردهای واقعی را عملیتر میسازد ، و این که این حزب موافق به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه است، از دید آنها جذاب است. از سوی دیگر کسانی وجود دارند مانند اتین محجوبیان، روزنامهنگار، سردبیر سابقِ آگوس و مشاور سابق داووتاُغلو، که معتقدند حزب عدالت و توسعه بیش از احزاب دیگر این توانایی و تمایل را دارد که مسائل ارامنه را حلّ کند. او مرتب در روزنامه زمان مینویسد و علاقهمندان میتوانند مطالبش را در نسخه انگلیسی سایت آن روزنامه به نام Todays Zaman  بخوانند. امّا کمتر کسی اعتقاد دارد که مثلاً حزب راست افراطی حرکت ملّی بتواند یا بخواهد کاری برای ارمنیها بکند. بنابراین بر خلاف نظر گوچونیان احزاب علیالسویه نیستند و قدرت گرفتن هریک از آنها میتواند پیامدهای متفاوتی برای ارامنه دارد.
امّا حضور ارامنه در پارلمان. نخست این که اهمیت نمادین آن را نباید دست کم گرفت. نفسِ حضور افرادی از یک اقلیت در بالاترین ارگانهای حکومتی یک کشور نشانه اهمیتی است که آن اقلیت قومی به حضور در فرایندهای سیاسی کشور میدهد و در عین حال پذیرش آن از سوی قدرت حاکم است. گفته میشود که قرار دادن نام یک ارمنی در فهرست حزب جمهوری به بحثهایی در میان جناحهای گوناگون این حزب دامن زده است و این که سرانجام این بحثها به نفع گنجاندن نام سلینا دوغان در فهرست نامزدهای حزب منجر شده است، نشان میدهد که برای این حزب (همانند حزب عدالت و توسعه) مهم است تصویری از خود ارائه دهند که برابر آن به حقوق اقلیتها توجه میکنند و این خود به این معناست که برای رأی دهندگان و افکار عمومی ترکیه این امر یک مزیت به شمار میرود.
این نکته نیز جالب است که سه نماینده ارمنی مجلس ترکیه از طریق فهرستهای حزبی وارد پارلمان میشوند. در ترکیه (همانند همه کشورهای دموکراتیک غربی و بر خلاف ایران) سهمیه خاصی برای هیچ اقلیت دینی یا قومی در نظر گرفته نشده است. آحاد اقلیتهای قومی اگر میخواهند در امور جامعه خود مشارکت کنند و در سمتهای انتخاباتی جایی اشغال کنند، تنها با اتکا به رأی همکیشان خود نمیتوانند کاری از پیش ببرند. و در نهایت آنها با رأی میلیونی وارد مجلس میشوند و به طور طبیعی تابع سیاست حزب خود هستند که حقوق اقلیتی که به آن تعلق دارند نیز میتواند جزئی از آن باشد. به زبان دیگر، نمایندگان ارمنی پارلمان ترکیه نماینده ارامنه نیستند، آنها منافع رأی دهندگان به حزب متبوعشان را نمایندگی میکنند، امّا با توجه به این که از مسائل جامعه ارمنی اطلاعات دست اوّل و از درون دارند، میتوانند نقش مثبتی در طرح و پیگیری مسائل ارامنه بازی کنند.
از احزاب ترکیه کسی اعتراض جدّی به نتایج انتخابات نداشته است. تنها حادثه تلخی که در روزهای کارزار انتخاباتی رخ داد انفجار بمب در مقر حزب دموکراسی خلقها بود که به مرگ چند تن از هواداران آن منجر شد، امّا حزب توانست به سرعت بر اوضاع مسلط شود تا انتخابات در شرایط آرامی برگزار شود.
اکنون بحث سناریوهای مختلف برای تشکیل دولت ائتلافی و حتی تجدید انتخابات در ترکیه به شدّت داغ است، امّا به هر رو ورود حزب دموکراتیک خلقها به پارلمان امید تازهای در دل اقلیتهای ترکیه دمیده است و ریزش آرای حزب عدالت و توسعه نشانهای از شکست سیاست و لحن تهاجمی اردوغان در دو سال گذشته تلقی میشود.
 
 
دوهفته نامه "هویس" شماره 195
۶ تیر ۱۳۹۴
 

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *