انتشار دو اثر جدید درباره ی جمهوری ارمنستان

 
 
تحولات سیاسی جمهوری ارمنستان (۱۹۸۸- ۲۰۱۳ میلادی) و جریان های سیاسی جامعه ی ارمنستان (مبانی فکری، دیدگاه ها و رویکردها) دو اثر جدیدی است که به قلم ولی کوزه گر کالجی و از سوی انتشارات آشیان منتشر شده و در اختیار علاقه مندان حوزه ی مطالعات اوراسیا قرار گرفته است. متن زیر که از سوی نویسنده ی این دو اثر برای موسسه ی ایراس تهیه شده است، ضمن بیان اهداف تألیف این مجموعه، مباحث و محورهای اصلی هر یک از دو کتاب یادشده را شریح داده است. گفتنی است فهرست این کتاب ها به همراه دیباچه ی آن به صورت فایل ضمیمه ی این خبر است.
 
بیش از ۲۵ سال از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شکل گیری هشت کشور مستقل در منطقه ی آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی می گذرد. در این دوره ی زمانی نسبتاً طولانی، کوشش های متعددی برای شناخت فرهنگ، تاریخ، جغرافیا و نیز ژئوپولیتیک و سیاست خارجی این کشورها در سطح مراکز مطالعاتی و دانشگاهی کشورمان صورت پذیرفته است اما حوزه ای که در این جا مورد بی توجهی قرار گرفته سیر تحولات سیاسی داخلی این کشورها مبتنی بر یک نگاه جامعه شناختی و نیز اندیشه ای بوده است. به عبارت دیگر، بخش اعظم آثار علمی و تحقیقاتی طی دو دهه ی اخیر به ویژه در حوزه ی سیاسی، یک «نگاه از بیرون» را به کشورهای منطقه دنبال کرده و کم تر به «نگاه از درون» توجه نشان داده است.
 
جوامع آسیای مرکزی و قفقاز جوامعی در حال گذار هستند. گذار از سنت به مدرنیته، گذار از نظام سیاسی و فرهنگی توتالیتر و نظام اقتصادی متمرکز اتحاد شوروی به سوی نظام سیاسی و فرهنگی آزاد لیبرال دموکراسی مبتنی بر اقتصاد بازار آزاد بنیان اصلی تحولات داخلی این کشورها را تشکیل داده است. شکل گیری احزاب و جریان های سیاسی و فکری مختلف (راست محافظه کار، چپ کمونیستی تعدیل شده، لیبرال غرب گرا به موازات جریان قدرتمند اسلام سیاسی)، ایجاد ساختارهای سیاسی متفاوت که از نظام های نئوپاتریمونال آسیای مرکزی تا نیمه دموکراسی هایی چون ارمنستان و گرجستان را در بر می گیرد، کشمکش ها و بحران های سیاسی در فضای سیاسی داخلی و اتخاذ راهبردها و رویکردهای مختلف در عرصه ی سیاست خارجی، از جمله مهم ترین مصادیق و نتایج این دوره ی گذار به شمار می رود که توجه به آن ها می تواند به بسیاری از ابهامات و پرسش ها درباره ی ماهیت واقعی تحولات داخلی و خارجی کشورهای منطقه ی آسیای مرکزی و قفقاز پاسخ روشن کننده و قانع کننده ای بدهد.
 
بر پایه ی همین خلاءها و نقاط ضعف بود که به پیشنهاد موسسه ی تحقیق و ترجمه ی هور، زمینه ی انجام پژوهشی در مورد سیر تحولات سیاسی و فکری جامعه ی ارمنستان پس از استقلال مطرح شد. حاصل بیش از یک سال مطالعه و پژوهش، تألیف دو اثر مستقل در زمینه ی تحولات سیاسی جامعه ی ارمنستان و نیز جریانات فکری و سیاسی اصلی این کشور است که از سوی انتشارات آشیان منتشر و در اختیار علاقه مندان قرار گرفته است.
 
کتاب تحولات سیاسی جمهوری ارمنستان (۱۹۸۸- ۲۰۱۳ میلادی) که با مقدمه ی دکتر کارن خانلری، نماینده ی ارامنه ی تهران و شمال کشور منتشر شده است، در هفت فصل مستقل با رعایت اصل کرونولوژی (اصل ترتیب زمانی رویدادها) نقاط عطف سیاسی نظیر روند استقلال سیاسی، انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری، رفراندوم ها، بحران های سیاسی، کشمکش نیروها و جریان های سیاسی، مناقشه ی قره باغ و تحولات حوزه ی سیاست خارجی ارمنستان در فاصله ی سال های ۱۹۸۸ تا ۲۰۱۳ میلادی (۲۵ سال) را مورد مطالعه و بررسی قرار داده است.
 
در بخش پایانی (نتیجه گیری) نیز به منظور درک واقع بینانه از سطح توسعه ی سیاسی و مدنی جامعه ی ارمنستان، در یک رویکرد آماری، کمی و مقایسه ای، مهم ترین شاخص های توسعه ی سیاسی این کشور در قیاس با دیگر کشورهای منطقه ی آسیای مرکزی و قفقاز ارائه شده است. هدف اصلی و کوشش نگارنده ارائه ی اثری علمی، مستقل و جامع درباره ی تحولات سیاسی جامعه ی ارمنستان بوده و به همین دلیل به دور از هر گونه تعصب و پیش داوری کوشش شده است واقعیات سیاسی جامعه ی ارمنستان مورد مطالعه و واکاوی قرار گیرد. در این راستا، دیدگاه ها و مواضع دولت های مختلف ارمنستان، احزاب و گروه های سیاسی این کشور و نیز جامعه ی دیاسپورای ارمنی خارج از ارمنستان در ارتباط با موضوعات مختلف به صورت توأم مورد توجه قرار گرفته است تا امکان تدوین اثری مستقل، جامع و بی طرف در زمینه ی تحولات سیاسی جامعه ی ارمنستان میسر شود.
 
عنوان دومین کتاب، جریان های سیاسی جمهوری ارمنستان (مبانی فکری، دیدگاه ها و رویکردها) است که با مقدمه ی پروفسور گارنیک آساتوریان، رئیس بنیاد ایران شناسی دانشگاه دولتی ایروان منتشر شده است. در این اثر، پس از تأملی بر فرهنگ سیاسی ارمنستان و سیر تحول آن، در بخش نخست، جریان های سیاسی این کشور ذیل سه فصل مستقل مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته اند. فصل اول اختصاص به جریان محافظه کاری (جریان راست سیاسی) دارد. در این فصل پس از مطالعه ی پیشینه ی تاریخی و ویژگی های جریان محافظه کاری ارمنی، بیش از چهارده حزب بزرگ سیاسی که این نحله ی فکری و سیاسی را نمایندگی می کنند، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.
 
 در فصل دوم، احزاب سوسیالیست و چپ ارمنی همراه با نه حزب بزرگ سیاسی چپ ارمنستان بررسی شده است. در فصل سوم نیز جریان سیاسی لیبرال ارمنی و نه حزب بزرگ لیبرال ارمنستان مورد مطالعه و واکاوی قرار گرفته است. در بررسی کلیه ی احزاب سیاسی، روند ثابتی به کار گرفته شده است. بدین ترتیب که ابتدا سیر تحول تاریخی، زمینه ی پیدایش، رهبران بنیان گذار، ساختار تشکیلاتی، رسانه یا ارگان رسمی حزب و وضعیت آن حزب در فضای سیاسی جامعه ی ارمنستان (عرصه ی کشمکش های سیاسی، رقابت های انتخاباتی و میزان حضور در دولت و پارلمان) مورد مطالعه قرار گرفته است. سپس بر اساس آخرین پلاتفرم (برنامه ی رسمی حزب) مواردی چون ایدئولوژی رسمی حزب و مواضع و دیدگاه های حزب در سه حوزه ی سیاست داخلی، اقتصاد و سیاست خارجی مورد توجه قرار گرفته است.
 
از بین سه حوزه ی یادشده، توجه خاصی به نوع نگاه و رویکرد احزاب به موضوعات مهم سیاست خارجی ارمنستان شده است، بدین ترتیب که موضع و دیدگاه هر حزب نسبت به موضوعات اصلی سیاست خارجی ارمنستان نظیر بحران قره باغ، مناسبات ارمنستان با ترکیه و آذربایجان، قتل عام ارامنه، روابط ارمنستان با ایران، روسیه، آمریکا و نظایر آن به صورت جدول های جداگانه مشخص و تبیین شده است تا ضمن این که مخاطب ورای دیدگاه های رسمی (دولت ارمنستان) با طیف متکثری از دیدگاه ها که در بطن جامعه ی مدنی و احزاب سیاسی ارمنستان آشنا می شود، امکان مقایسه ی دیدگاه های احزاب مختلف سیاسی در قبال موضوعات مهم سیاست خارجی ارمنستان نیز فراهم شود.
 
نکته ی شایان توجه این که تنها موضوع حوزه ی سیاست خارجی ارمنستان که هیچ گونه اختلاف نظری میان احزاب مختلف ارمنی در موردش وجود ندارد، روابط ارمنستان با ایران است. پیوندهای عمیق فرهنگی و تمدنی میان دو کشور، وجود جمعیت قابل توجه ارامنه در داخل ایران، نزدیکی مناسبات سیاسی و اقتصادی بین تهران و ایروان و نیز نیاز استراتژیک ارمنستان به حفظ روابط با ایران برای غلبه بر محاصره ی سیاسی، اقتصادی و نظامی از سوی ترکیه و آذربایجان موجب شده است تا کلیه ی احزاب ارمنی با گرایش های مختلف سیاسی و فکری، توجه خاصی به ایران داشته باشند و از گسترش روابط ارمنستان و ایران حمایت کنند. چنین اجماعی در سطح داخلی یک کشور در قبال ضرورت و توسعه ی مناسبات با ایران را نمی توان در هیچ یک از کشورهای جهان مشاهده کرد و همین امر نقطه ی مثبت و مهمی برای گسترش روابط ایران و ارمنستان به شمار می رود که می تواند از سوی مقامات و مراجع ذی صلاح کشورمان مورد توجه قرار گیرد. اما بخش دوم این اثر به دیاسپورای ارمنی اختصاص دارد. در این بخش، با توجه به کاستی های موجود در منابع فارسی کوشش شد تصویری صحیح و واقع بینانه از ویژگی ها، اهداف و ظرفیت های جامعه ی دیاسپورای ارمنی و نیز تعامل و چالش های آن با دولت ارمنستان ارائه شود. در بخش پایانی (نتیجه گیری) نیز نتایج حاصل از مطالعه ی جریان های سیاسی جامعه ی ارمنستان مطرح شده است.
 
 علی رغم همه ی کوشش هایی که در تدوین این پژوهش صورت گرفته است، نویسنده مدعی ارائه ی اثری جامع پیرامون تحولات سیاسی جامعه ی ارمنستان نیست و مسلماً نواقص آن از دیدگاه صاحب نظران آگاه به مسائل این کشور دور نخواهد ماند. امید است این خدمت علمی هر چند کوچک بتواند به شناخت واقع بینانه، دقیق و مستند از تحولات سیاسی و فکری همسایه ی شمالی کشورمان کمک کند و برای کلیه ی علاقه مندان حوزه ی مطالعات اوراسیا به ویژه اساتید، دانشجویان و پژوهشگران مسائل ارمنستان مفید واقع شود. انتظار نویسنده ی این اثر آن است که اساتید و صاحب نظران این حوزه با نقد عالمانه ی خود زمینه ی غنای بیشتر آن را در آینده فراهم کنند.
 
 
گفتنی است ولی کوزه گر کالجی از اعضاء شورای نویسندگان ایراس و متولد اول بهمن ۱۳۵۸ هجری شمسی در شهرستان نور استان مازندران است. وی تحصیلات کارشناسی خود را در رشته ی علوم سیاسی در دانشگاه مازندران (بابلسر) و دوره ی کارشناسی ارشد را در گرایش روابط بین الملل در دانشگاه تهران با دفاع از پایان نامه ای با عنوان «نظریه ی مجموعه ی امنیتی منطقه ای: مطالعه ی موردی منطقه ی قفقاز جنوبی» با درجه ی بسیار عالی (۲۰) به پایان رساند.
 
کوزه گر کالجی فعالیت حرفه ای خود را از بهمن ۱۳۸۷ به عنوان پژوهشگر گروه مطالعات اوراسیا در مرکز تحقیقات استراتژیک (مجمع تشخیص مصلحت نظام) آغاز کرد و به موازات آن به همکاری با مراکز تحقیقاتی دیگری نظیر موسسه ی مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، گروه آسیای مرکزی و قفقاز در دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه و موسسه ی فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران پرداخت.
 
تألیف سه کتاب با عناوین مجموعه امنیتی منطقه ای قفقاز جنوبی (انتشارات پژوهشکده ی مطالعات راهبردی) و تحولات سیاسی جمهوری ارمنستان (۱۹۸۸ـ ۲۰۱۳ میلادی) و جریان های سیاسی جمهوری ارمنستان (مبانی فکری، دیدگاه ها و رویکردها) که اخیراًً از سوی انتشارات آشیان منتشر شده است، از مهم ترین فعالیت های پژوهشی این پژوهشگر به شمار می رود.
 
منبع: ایراس
۱۷ آذر ۱۳۹۳
 
دوهفته نامه "هویس" شماره 208
۲۳ دی ۱۳۹۴
 

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *