۵۰۰ سالگی کتاب چاپی ارمنی

 
 
در سال ۱۵۱۲، یعنی اندکی بیش از نیم قرن بعد از اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ آلمانی، نخستین کتاب ارمنی در ونیز توسط فردی به نام هاکوپ مِقاپارت به چاپ رسید. به این ترتیب امسال پانصدمین سالگرد آغاز کتاب چاپی ارمنی است. ارامنه از دیرباز با ونیز مراوداتی داشتند و در اوائل سده شانزدهم میلادی تعدادی قابلتوجه از ارامنه در ونیز زندگی میکردند. درباره هاکوپ مقاپارت اطلاعات زیادی در دست نیست. امّا میدانیم او نخستین کسی است که به فکر چاپ کتاب به زبان ارمنی افتاد، حروف ارمنی را برای دستگاه چاپ ساخت و شش کتاب چاپ کرد.
نخستین کتاب چاپی ارمنی اورباتاگیرک (کتاب جمعه) نام دارد. ۱۲۸ صفحه (۶۴ برگ) دارد و در قطع یازده در ششونیم سانت، به دو رنگ سیاه و قرمز چاپ شده است. محتوای آن مطالب متنوعی است از جمله دعاها، داستانهای اسطورهای و بخشهایی از فغاننامه گریگور نارکاتسی. گفتنی است که نسخههای این کتاب مدّتها برای مداوای بیماران زیر سر آنها نهاده میشد. دیگر کتابهای چاپ خانه هاکوپ مِقاپارت هم دارای مضامین مشابهی بودند. برخی مانند پارزادومار کاربردیتر بودند و در آنها گاه نامه اعیاد کلیسا، تعبیر خواب و پیشگوییهای نجومی وجود داشت و احتمالاً در خانوادههای ثروتمندان استفاده میشد. کتاب داقاران مجموعهای است از چیستانهای موزون که از میان کارهای نویسندگان سدههای میانه ارمنی برگزیده شده است.
درباره تیراژ (شمارگان) این کتابها اطلاعات دقیقی وجود ندارد، امّا با توجه به سطح سواد عمومی در آن زمان تعداد هر کتاب نباید از چند ده عدد تجاوز کرده باشد.
بعد از ونیز، چاپ کتاب ارمنی در شهرهای مختلف اروپا گسترش پیدا کرد. در سال ۱۵۶۷ در استانبول چاپ خانه ارمنی دایر شد. در سال ۱۶۳۸ خاچاطور کساراتسی نخستین چاپ خانه ایران و خاورمیانه را در جلفای اصفهان بنیاد نهاد.
نخستین چاپ خانه ارمنی در خاک ارمنستان در سال ۱۷۷۱ در اجمیادزین دایر شد. این حقیقت ساده که زادگاه کتاب چاپی ارمنی دیاسپورای ارمنی بوده است، از اهمیت نقشی حکایت میکند که ارامنه ی مهاجر به اروپا در گسترش فرهنگ ارمنی بازی کردند. این نیز که نخستین کتاب ارمنی در ونیز ایتالیا به چاپ رسیده است نشان دهنده اهمیت این شهر برای ارامنه است. سالها بعد گروهی از روحانیون کاتولیک مشهور به پدران مخیتاری در جزیره سن قازار نزدیک این شهر، یکی از دانشگاههای مهم تاریخ فرهنگی ارامنه را بنیاد گذاشتند. 
 
دوهفته نامه "هویس" شماره ۱۳۱
۵ مهر ۱۳۹۱
 

 

 

    Tags:

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *