عید فرهنگ ارمنی

آلیس خداوردیان
 
hooys-farsi-225-1
 همه ساله در ماه اکتبر ارمنیان یک عید بزرگ را گرامی می‌دارند که معروف به«عید فرهنگ ارمنی» است. در واقع نام رسمی آن، «عید مترجمین قدیس» است که برای گرامی‌داشت مترجمین کتاب مقدس مسیحیان به زبان ارمنی اختصاص یافته است. ترجمه‌ی کتاب مقدس سرآغاز یک نهضت عظیم فرهنگی بود که متعاقب ابداع الفبای  ارمنی در قرن پنجم میلادی صورت گرفت. الفبای ارمنی را مسروپ ماشتوتس پس از سال‌ها تحقیق و کوشش با حمایت جدی ساهاک  پارتو( پارتی)، رهبر کلیسای ارمنی، و ورام شاپوه (بهرام شاپور) آخرین پادشاه اشکانی ارمنستان به وجود آورد. حمایت اقشار حاکمه ارمنستان از ایجاد الفبای ارمنی در راستای یک خواست عمومی برای بقای هویت مستقل ارمنیان بوده است. در این زمان حکومت ساسانیان پس از قلع و قمع خاندان اشکانی در ایران در صدد برچیدن حکومت خاندان اشکانی در ارمنستان نیز بود.از سوی دیگر امپراتوری بیزانس  به بهانه‌ی اشتراک دینی ارمنستان و بیزانس در پی بلعیدن کل ارمنستان و مستحیل کردن ارمنیان در بین یونانیان امپراتوری بیزانس بود.در این میان ارمنیان جدأ خواهان حفظ هویت قومی – مذهبی خود بودند.
پس از ابداع الفبای ارمنی کتاب مقدس و انبوهی از کتاب‌های مذهبی و فلسفی از زبان‌های یونانی و سریانی به زبان ارمنی ترجمه شد و در پی آن مدارس زیادی برای آموزش زبان مادری با الفبای جدید توسط مسروپ ماشتوتس و شاگرادانش بنیان‌گذاری شد. هم‌زمان با این نهضت آثار مذهبی و تاریخی ارزشمندی به زبان ارمنی تألیف گردید، به طوری که قرن پنجم را قرن طلایی ادبیات ارمنی نامیده‌اند. 
چندی نگذشت که کلیسای ارمنی استقلال خود را از کلیساهای مغرب زمین اعلام کرد که تا امروز به صورت یک کلیسای کاملاً مستقل پابرجاست. بدین‌سان ملت ارمنی با هویتی نوین موجودیت خود را ادامه داد و فرهنگ قومی خاص خود را در ادبیات، هنر،معماری و جهان‌بینی فلسفی شکوفا نمود. در قرون وسطی آثار ادبی و علمی بسیاری به زبان ارمنی قدیم (گرابار) به وجود آمد که به عنوان نمونه اثری از گرگوار نارکاتسی در همین شماره‌ی هویس تقدیم خوانندگان می‌شود.
در قرن نوزدهم ادبیات نوینی به زبان ارمنی جدید شکل گرفت که تا امروز ادامه دارد و بسیار مورد علاقه‌ی ارمنیان است. علت دلبستگی عمیق ارمنیان به فرهنگ و به‌ویژه زبان مادری شاید به علت بار معنوی ادبیات ارمنی باشد.به هر حال در کم‌تر ملتی این همه شعر و نوشته در مدح و ستایش زبان مادری دیده می‌شود.
گرامی‌داشت عید فرهنگ ارمنی یا عید مترجمین فرصتی است که در آن دست‌اندرکاران و دوست‌داران فرهنگ ارمنی برای کوشش در راه حفظ و شکوفایی این فرهنگ تجدید عهد کنند.
ایرانیان ارمنی می‌توانند در راه آشنا ساختن فارسی‌زبانان و ارمنی‌زبانان به ادبیات یکدیگر فعالیت مفیدی انجام دهند. البته کوشندگان بسیاری در این خصوص کارهای زیادی انجام داده‌اند. به عنوان نمونه می‌توان از استاد آزاد ماتیان نام برد که غزلیات حافظ و رباعیات خیام را با ظرافتی ‌کم نظیر به زبان ارمنی برگردانده و نیز کتاب سنگینی مانند فغان‌نامه گرگوار را به فارسی ترجمه کرده است. با این وجود هنوز کارهای بیشتری در این زمینه می‌توان انجام داد و ایرانیان ارمنی رسالتی بزرگ در این جهاد فرهنگی دارند. مجله‌ی هویس نیز خود را موظف و متعهد می‌داند تا با چاپ و نشر چنین ترجمه‌هایی نقشی سازنده  در این حرکت فرهنگی  ایفا نماید.
 
دوهفته نامه "هویس" شماره ۲۲۵
۱۴ مهر 1395

 

 

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *