به یادسروژ استپانیان – مترجم بی همتای آثار چخوف

آلیس خداوردیان

 

hooys-farsi-233

سخن از سروژ استپانیان است، مترجم چیره‌دستی که مدت سی‌وپنج سال دست‌اندرکار ترجمه‌ی آثاری از زبان روسی به فارسی بود. سروژ استپانیان در سال ۱۹۲۹ (۱۳۰۸ شمسی) در شهر باکو متولد شد. پدرش از ارمنیان ارسباران بود که در نوجوانی برای کار به باکو رفت و هم‌زمان با کار درس خواند و پس از طی مراحل تحصیلی به عنوان مهندس عمران از دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. مادر سروژ دختر تحصیل‌کرده‌ی یک خانواده‌ی ارمنی از شهر گنجه قفقاز بود که در باکو اقامت گزیده بودند. 
بدین‌سان سروژ در باکو و در خانواده‌ای روشنفکر با پدری ایرانی‌الاصل بزرگ شد و تحصیلات ابتدایی خود را در این شهر که در آن سال‌ها تنوع فرهنگی خاصی داشت آغاز کرد و زبان‌های ارمنی، آذری و روسی را  فرا گرفت.
ده ساله بود که بنا به دستور دولت شوروی کلیه‌ی اتباع خارجی یا باید تابعیت کامل شوروی را می‌پذیرفتند و یا به کشور خود مراجعت می‌کردند. خانواده‌ی سروژ مراجعت به ایران را انتخاب کرد و در شهر رشت اقامت گزید.
سروژ در بدو ورود به ایران، حتی یک جمله‌ی فارسی هم نمی‌دانست ولی ضمن تحصیل در ایران با پشتکار و علاقه زبان فارسی و همچنین زبان محلی گیلکی را به خوبی یاد گرفت. 
سروژ در اوایل جوانی در جست‌وجوی کار در تهران مستقر شد و ضمن انجام کارهای مختلف، وارد فعالیت‌های سیاسی هم شد و به عضویت حزب توده درآمد. بعد از کودتای مرداد ۱۳۳۲، دستگیر شد و نزدیک هشت سال در زندان بود. پس از آزادی از زندان، در زمینه‌ی ساخت و ساز مشغول کار شد و ضمن تحصیل مکاتبه‌ای، توانست گواهینامه‌ی مدیریت صنعتی دریافت کند. در این میان وی به تکمیل معلومات خود در زبان‌های انگلیسی، فرانسه و آلمانی نیز پرداخت.
اولین ترجمه‌های او مربوط به سال‌های زندان است. در این سال‌ها ترجمه‌هایی از او در کتاب هفته (به سردبیری احمد شاملو) منتشر شد. در این دوره سروژ نام «سژان» را که برگرفته از حروف اول و آخر نام و نام خانوادگی اوست، برای خود انتخاب کرده بود. بعدها وی آثار ترجمه شده‌ی این دوره را در مجموعه‌ای به نام «فیل در پرونده» منتشر کرد. 
در سال‌های زندان، وی همچنین کتاب «شطرنج و تئوری آن»، تألیف مایزلیس، را ترجمه کرد که از سوی مؤسسه‌ی امیرکبیر انتشار یافت. این اثر ارزشمند به‌زودی نایاب شد و به چاپ‌های بعدی رسید. 
دیگر ترجمه‌های معروف استپانیان عبارتند از:
– بچه‌های آربات(دو جلد)، نوشته‌ی آناتولی ریباکوف
– گذر از رنج‌ها (سه جلد)، اثر آلکسی  تولستوی
– ماجراهای حیرت‌انگیز بارون مونهاوزن.

سروژ استپانیان در نظر داشت برای  مراسم دویستمین سالگرد  تولد پوشکین، آثار نثر او را به فارسی برگرداند اما عمرش کفاف نداد. وی در سال ۱۹۹۶ (۱۳۷۵ شمسی) در پاریس بدرود حیات گفت.

ترجمه‌ی نمایش‌نامه‌های چخوف جایگاه ویژه‌ای در فعالیت‌های مترجمی استپانیان دارد. در سال ۱۳۷۶ در پانزدهمین دوره‌ی نمایشگاه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران که از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شده بود، مجموعه آثار چخوف ترجمه‌ی سروژ استپانیان به عنوان اثر ممتاز معرفی شد.

hooys-farsi-12-01

دوهفته نامه "هویس" شماره ۲۳۳
۷ بهمن ۱۳۹۵
 
 
 

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *