یک فیلم و این همه حرف و حدیث

 
 
گارگین نژده از مشهورترین چهرههای جنبش آزادیبخش ارمنی در اوائل سده بیستم است. او در سال ۱۸۸۶ در روستایی در نخجوان به دنیا آمد، در گیمنازیوم روسی تفلیس درس خواند و از نوجوانی به صفوف جنبش آزادیبخش ارمنی پیوست. در سال ۱۹۰۷ به عضویت حزب داشناکسوتیون در آمد و در جنبش مشروطه ایران و جنگهایی سال ۱۹۱۸ که به استقلال ارمنستان انجامید مشارکت فعال داشت. در جمهوری نخست ارمنستان که زمامش به دست داشناکها بود، فرمانده نظامی بخشهایی از کشور شد. او کسی بود که در منطقه زانگزور در برابر شوروی شدن ارمنستان مقاومت کرد، امّا سرانجام در سال ۱۹۲۱ با گرفتن این وعده از بلشویکهای ارمنی که زانگِزور در مرزهای ارمنستان خواهد ماند از آنجا خارج شد.
گارگین نژده بعد از خروج از ارمنستان، چند ماهی در ایران میماند و سپس به بلغارستان میرود. در ایران دادگاه حزبی داشناک او را محاکمه و به اخراج از حزب محکوم میکند، امّا تصمیم نهایی را به عهده کنگره حزب میگذارد. این کنگره که چهار سال بعد برگزار میشود عضویت گارگین نژده را در حزب احیا میکند. او در دیاسپورا به فعالیتهای خود با روحیه میهنپرستانه ادامه میدهد و روابطش با حزب داشناک همچنان مسألهدار است. سرانجام در سال ۱۹۳۸ به طور رسمی از حزب اخراج میشود. در سال ۱۹۴۲ توسط نیروهای شوروی دستگیر و به روسیه منتقل میشود. نژده مدّتی از حبس خود را نیز در ایروان تحمل میکند. او مایل بود بین داشناکها و رهبران کمونیست ارمنستان میانجیگری کند، امّا راه به جایی نمیبرد. در سال ۱۹۵۵ در زندان ولادیمیر در روسیه از دنیا میرود.
و اینک زندگی او موضوع فیلمی است که بحثهای زیادی در فضای رسانهای ارمنستان برانگیخته است. کارگردان فیلم هراچ کشیشیان بیشتر برنامهساز تلویزیون و کلیپساز است و کسی نیست که بتوان از او انتظار درک تاریخی شرایط پیچیدهای را داشت که زندگی گارگین نژده بر بستر آن گذشته است. از چند تریلر فیلم که در اینترنت موجود است میتوان فهمید که هدف ساختن فیلمی بوده است پرزرقوبرق و پرماجرا با تکیه بر درام فردی. علاوه بر این، مخالفان فیلم میگویند که فیلم جزئی از کارزار انتخاباتی حزب حاکم (حزب جمهوریخواه به رهبری سرژ سرکیسیان رئیس جمهور کنونی ارمنستان) است. افتتاحیه فیلم یک افتتاحیه عادی نبود. سرژ سرکیسیان و همسرش، نخست وزیر تیگران سرکیسیان و بسیاری از دولتمردان مهم در این افتتاحیه شرکت داشتند. تامینکنندگان منابع مالی فیلم هم به گروههای ذینفوذ حاکم وابستهاند.
تاتول هاکوبیان در روزنامه آزداک درباره واکنش ها نسبت به شخصیت گارگین نژده مینویسد:
… با دو واقعه دردناک روبه رو هستیم. از آنجا که بخش بزرگی از شهروندان ارمنستان از حکومت ناراضیاند و از سوی دیگر این حکومت گارگین نژده را کمال مطلوب خود اعلام میکند، این مردم ناراضی نژده را نیز هدف انتقادات خود قرار میدهند. این البته پذیرفتنی نیست. امّا این هم پذیرفتنی نیست که وقتی محققان مستقل زوایای پنهان زندگی چهرههای بزرگ را رو میکنند مورد لعن و نفرین قرار بگیرند. و جالب است که این لحن و نفرین از سوی کسانی صورت می گیرد که تازه به تازگی در زمره دنبالهروان نژده در آمدهاند، یعنی کمونیستهای دیروز وابستگان ه. ه. ش. (حزب لئون تر پطروسیان)، یعنی همان تحسینکنندگان سینهچاک فیلم سینمایی زانگزور (فیلمی که در زمان شوروی درباره رویدادهای منطقه زانگزور ساخته شده و در آن نژده نقشی منفی دارد).
در یک کلام گارگین نژده خواهناخواه در نقطه تلاقی بحثهای مربوط به رسانه، انتخابات و رویدادهای تاریخی قرار گرفته است.
 
 
دوهفته نامه "هویس" شماره ۱۴۰
۲۱ بهمن ۱۳۹۱
 

    Tags: ,

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *