سوء قصد به جان پارویر هایریکیان، نامزد ریاست جمهوری ارمنستان

 
روز چهارشنبه ۱۲ بهمن پارویر هایریکیان، یکی از نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری ارمنستان که قرار است ۳۰ بهمن برگزار شود، هدف شلیک گلوله مرد ناشناسی قرار گرفت و از ناحیه قفسه سینه مجروح شد. او بلافاصله به بیمارستان منتقل شد و مورد عمل جراحی قرار گرفت. اکنون چهار روز بعد از حادثه حال هایریکیان خوب است و تا کنون چندین مصاحبه با رسانهها انجام داده است. همان طور که انتظار میرفت هم مقامات دولتی و هم رهبران اپوزیسیون و سایر نامزدهای ریاست جمهوری این سوء قصد را محکوم کردهاند و انگیزه آن را خدشهدار کردن روند قانونی انتخابات دانستهاند. خود هایریکیان گفته است که گلولهای که به سوی او شلیک شده همه نامزدها را هدف گرفته بوده است.
احتمال دارد که به دلیل وضعیت سلامتی هایریکیان انتخابات ریاست جمهوری دو هفته به تعویق بیفتد، امّا تصمیم نهایی در این باره با دادگاه قانون اساسی است و تا زمان نگارش این نوشته تاریخ انتخابات تغییر نکرده است.
هایریکیان چهره شاخصی در صحنه سیاست ارمنستان بوده، هرچند حضورش در این عرصه در سالهای اخیر کمرنگ بوده است. در نوشتهای که میخوانید نگاهی گذرا به فعالیتهای سیاسی او طی سه دهه گذشته انداختهایم.
 
هایریکیان کیست؟
 
 
پارویر هایریکیان، فعال سیاسی و دگراندیش معروف دوران شوروی، در ۵ جولای ۱۹۴۹ در حومه ایروان مرکز ارمنستان به دنیا آمد. پدرش آرشاویر در خانوادهای فرهنگی در استامبول زاده شده و در ۱۹۴۶م به ارمنستان شوروی مهاجرت کرده بود. مادرش زاروهی در شهر کراسنودار روسیه در خانوادهای ارمنی که در دوران قتل عام از ارمنستان غربی در ترکیه به آن شهر گریخته بودند به دنیا آمد. پارویر در دوران دانش آموزی «انجمن جوانان ارمنی» را بنیان نهاد و با نام این انجمن اعلامیههایی در شهرهای ایروان و کیروواکان پخش کرد. با دستگیری دانش آموزان حامل اعلامیه توسط ماموران اطلاعاتی شوروی آن انجمن شناسایی و فعالیت آن متوقف شد. هایریکیان پس از آن سازمان «شانت» را تاسیس کرد که هدف آن یکپارچه ساختن دو بخش ارمنستان بود.
پارویر در ۱۹۶۶م در رشته سیبرنیک دانشگاه دولتی ایروان پذیرفته شد. در دوران دانشجویی وی سازمان «شانت» (رعد) گسترش بیشتری یافت، اما سازمان اطلاعات شوروی با کشف این سازمان و تذکر شدید به اعضای آن تهدید کرد که در صورت ادامه فعالیت به مجازاتهای سنگین محکوم خواهند شد. اما فعالیت مخفی هایریکیان ادامه یافت و او در ۱۹۶۷م به عضویت حزب مخفی متحد ملی (تاسیس ۱۹۶۶م) درآمد. پس از دستگیری رهبران این حزب در ۱۹۶۸م، هایریکیان فعالترین عضو این حزب شد. افراد جدیدی به عضویت حزب درآمدند و عملیات مخفی گوناگونی طراحی شد. هایریکیان در بهار ۱۹۶۹م که هنوز ۲۰ سالش نشده بود، نخستین بار دستگیر شد. در ۱۹۷۰م به ۴ سال زندان محکوم شد. در سال ۱۹۷۳م پس از آزاد شدن از زندان به فعالیت سیاسی، و نیز، تحصیل در پلی تکنیک ایروان ادامه داد. در ۱۹۷۴م باز هم دستگیر و به ۲ سال زندان محکوم شد. در زندان برنامهای مفصل تدوین کرد که محور اصلی آن استقلال ارمنستان شوروی از طریق برگزاری رفراندوم بر اساس قانون اساسی اتحاد شوروی بود. تلاش برای ارسال مخفیانه این برنامه از داخل زندان ناکام ماند و هایریکیان این بار به ۷ سال زندان و ۳ سال تبعید محکوم شد. دوران محکومیت و تبعید وی در شهرهای مختلف اتحاد شوروی سپری شد تا آن که در سال ۱۹۸۱م، سه ماه مانده به اتمام دوره محکومیتش، به اتهام رشوه دادن به ۳ سال زندان محکوم شد. هایریکیان پس از گذراندن دوره محکومیت، تحصیلاتش را در رشته سیبرنتیک دانشگاه دولتی ایروان به پایان رساند.
در مه ۱۹۸۷م به ابتکار هایریکیان «کمیسیون ارمنی دفاع از زندانیان سیاسی» تشکیل شد. او در همان سال حزب «تعیین سرنوشت ملی» را تاسیس کرد. این حزب نخستین سازمان ملی- سیاسی در سراسر قلمرو شوروی بود که فعالیت علنی داشت. هدف این حزب برقراری حاکمیت ملی، و مسئله اصلی آن استقلال ارمنستان از طریق رفراندوم بود. دیگر جمهوریهای اتحاد شوروی، از جمله اوکراین، روسیه، گرجستان و غیره فعالیت این حزب را به دقت دنبال میکردند و به آن علاقه نشان میدادند.
جنبش تعیین سرنوشت نخستین بازتاب خود را در مردم آرتساخ (قراباغ) یافت. شورای حکومتی «جمهوری خودمختار قراباغ کوهستانی» در ماه فوریه ۱۹۸۸م رای به خروج جمهوری خودمختار قراباغ از ترکیب آذربایجان شوروی و الحاق به ارمنستان شوروی داد. بدین سان درخواستهای مکرر مردم آرتساخ از مسکو پایان گرفت و کرملین را در وضعیتی دشوار قرار داد.
هایریکیان در مارس ۱۹۸۸م پس از دیدار با خبرنگاران خارجی در مسکو، به دستور میخاییل گورباچف دستگیر شد. این چهارمین دستگیری وی بود. روز بعد او را به زندان سازمان اطلاعات در ایروان بردند. سپس به مسکو، و از آن جا با هواپیمایی اختصاصی به اتیوپی تبعید کردند. هایریکیان سپس به اروپا و آمریکا رفت و تا نوامبر ۱۹۹۰م در تبعید ماند تا آن که گورباچف به او اجازه بازگشت به میهن داد.
هایریکیان در سالهای ۹۸-۱۹۹۰م نماینده مجلس جمهوری ارمنستان بود. در ۹۹-۱۹۹۸م مشاور رئیس جمهور و رئیس کمیسیون اصلاحات قانون اساسی، و در ۲۰۰۲-۱۹۹۸م رئیس کمیسیون حقوق بشر بود.
حزب «تعیین سرنوشت ملی» به رهبری پارویر هایریکیان در ۱۹۹۲م دست به کار شد و برای ارمنیان فراری از جمهوری آذربایجان واحدهای مسکونی در ناحیه بردازور احداث کرد. اگرچه این کار جنبه داوطلبانه داشت، اما به دستور رئیس جمهور ارمنستان، هایریکیان به ریاست ستاد بحران در شهر گوریس و حومه آن منصوب شد. دهها هزار ارمنی که از مناطق شمالی آرتساخ گریخته بودند با اسکان در این واحدهای مسکونی از آوارگی رهایی یافته در میهن خود باقی ماندند. هایریکیان برای دفاع از جان پناهندگان ارمنی گروهی شبه نظامی تشکیل داد. ۴۳ تن از اعضای این گروه در درگیریهای مختلف و در راه دفاع از آوارگان ارمنی آرتساخ جان خود را از دست دادند. ابتکار هایریکیان مبنی بر اسکان آوارگان ارمنی در مناطق آزاد شده آرتساخ سرانجام در سال ۱۹۹۴م به خط مشی حکومتی تبدیل شد.
هایریکیان در ۱۹۹۸م به عنوان رئیس کمیسیون اصلاحات قانون اساسی، به مقامات جمهوری ارمنستان پیشنهاد داد تا برنامه اصلاحات وی، بخصوص قانون تابعیت دوگانه، کاهش حقوق و اختیارات رئیس جمهور، و تبدیل مجلس و دادگاه قانون اساسی به نهادهایی پویا و اثرگذار، را به کار گیرند. در این اثنا کتابچهها و مقالههای بسیاری درباره نظام انتخاباتی منتشر کرد. او از سال ۱۹۸۷م تا کنون ریاست حزب «تعیین سرنوشت ملی» را بر عهده دارد.
پارویر هایرکیان دو دفتر شعر و یک رمان به نام «در راه نور» نیز منتشر کرده است.
 
ترجمه و تلخیص: گارون سرکیسیان
 
 
دوهفته نامه "هویس" شماره ۱۴۰
۲۱ بهمن ۱۳۹۱
 

    Tags: , ,

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *