آفتاب گوشه‌ی بالکن را…

آفتاب گوشه‌ی بالکن را…

شامیریان     آفتاب گوشه‌ی بالکن را کجکی روشن کرده است. این وقت روز را بیشتر از هر ساعتی دوست دارم. این‌جا که نشسته‌ام سایه‌های برگ‌های تازه‌ی درخت توت و نرده‌های رنگ‌باخته‌ی دیوار روی من افتاده‌اند. اگر کسی عکسی بگیرد من در زندان خواهم بود، پشت میله‌ها. زیاد فرقی نمی‌کند. این خانه‌ی بزرگ هم سلول زندان من است، بزرگ، راحت، انفرادی که نه، چون با همسرم، با انصافی مثال‌زدنی شریکیم یا تقسیمش کرده‌ایم. زندان‌بان هم نداریم. هر یک از ما هم زندانی است هم زندان‌بان خودش. زندانی در یاد و خاطره‌ها، زندانی گذر عمر و پیری، زندانی تنهایی. مطابق قانون این دنیا ما با چندین و چند ماده متهم بودیم و هستیم. و البته وکیل تسخیری هم نخواستیم. ما خودمان یک‌پا وکیلیم اما دفاعیات ما اثری در دادگاه این زندگی نداشت. ما به حبس ابد محکوم شدیم، اما راستش را بخواهید این درواقع حصر خانگی خودخواسته است. آفتاب کجکی را نمی‌توانم از دست بدهم. نمی‌توانم منتظر همسرم بمانم. این یگ گله آفتاب هم به‌زودی می‌پرد و من تا فردا باید در انتظارش بمانم. ساعت قل و جوش نشده. من...

Read more »

سماور روسی

سماور روسی

شامیریان   پدرم به عتیقه و کتاب علاقه داشت. می‌آمد خانه و خرید تازه‌اش را با غرور روی میز می‌گذاشت. سر کلئوپاترا؛ زیرخاکی قلابی که به قیمت «خوب» خریده بود با مکافات بسیار! می‌گفتیم آخر پدر این‌که اصل نیست. چطور باز هم زیرخاکی قلابی بهت دادند؟ می‌گفت شما چیزی از عتیقه نمی‌فهمید. می‌گفتیم آخر پدر جان، سر کلئوپاترا توی ایران چکار می‌کند؟ می‌خندید و آن را بالای کتابخانه می‌گذاشت. اما در خرید سماور این‌طور نبود. خوب می‌دانست کدام خوب است کدام نه.  کتاب‌هاش حرف نداشت. هر بار که از تهران برمی‌گشت یکی دو چمدان کتاب و دفترچه و مداد عیدی تمام بچه‌های ما و عیدی تمام عیدهای ما بود. کتاب‌ها را از دست همدیگر قاپ می‌زدیم، از زیر بالش همدیگر کش می‌رفتیم و می‌خواندیم و شدیم معلم و معلم و معلم… از هشت خواهر فقط خواهر کوچک‌مان درس نداد و برادرهایمان که اهل کتاب نبودند، که ننر و ته‌تغاری خانواده بودند. غیر از سماورهای چندگانه‌ی توی آشپزخانه یکی دو سماور قدیمی زینت‌بخش کتابخانه بود. ساخت تبریز و ساخت روسیه، نیکولایی. بدبخت نیکولا تزار روس که به آن طرز وحشتناک...

Read more »

نگاهی به انتخابات ریاست جمهوری فرانسه

نگاهی به انتخابات ریاست جمهوری فرانسه

آرمان  در استپانیان       انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه در زمره‌ی آن دسته انتخابات‌ها در سطح جهان است که همواره توجه همگان را به خود جلب می کند. اگرچه نتایج این انتخابات در طی سالیان گذشته تأثیر چندانی بر روابط و سیاست‌های خارجی فرانسه نگذاشته است اما به نظر می‌رسید که این دوره از انتخابات در مقایسه با دوره‌های قبلی کمی متفاوت باشد. ریشه‌های این موضوع را باید در مجموعه حوادث و اتفاق‌هایی جست‌وجو کرد که در طول یک سال گذشته در جهان اتفاق افتاد.  حوادثی از قبیل بیکاری، افزایش حملات تروریستی در خاک فرانسه و بحران مهاجرت از جمله مسائلی بودند که در داخل فرانسه پیکان تند انتقادات را متوجه سیاست‌های حزب حاکم به طور عام و شخص فرانسوا اولاند به طور خاص کرد. شدت این انتقادات و ابراز نارضایتی‌ها از عملکرد دولت سوسیالیست اولاند به حدی رسید که فرانسوا اولاند در یک برنامه‌ی تلویزیونی رسماً اعلام کرد که در انتخابات آینده‌ی ریاست‌جمهوری شرکت نخواهد کرد.  خبر اعلام عدم شرکت رئیس‌جمهور و اوضاع نه چندان رضایت‌بخش داخلی در فرانسه در حالی صورت می‌گرفت که در سطح جهان نیز...

Read more »

« مسآله ی ارمنی» در گذشته و حال

« مسآله ی ارمنی» در گذشته و حال

    هراچ استپانیان       سابقه‌ی مسأله‌ی ارمنی منظور از مسأله‌ی ارمنی به طور اعم درخواست ارمنیان ساکن ولایات شرقی ترکیه‌ی عثمانی از اواسط قرن نوزدهم به بعد است که جهت انجام اصلاحات در آن ولایات و پایان دادن به تبعیض و ظلم و خودکامگی حکومت‌گران انجام گرفته است. این حرکت آزادی‌خواهانه‌ی ارمنیان با فراز و فرودهای فراوان ادامه یافت و به یک معنی تا امروز نیز لاینحل مانده است.  اصطلاح «مسأله ارمنی» به طور اخص در سال ۱۸۷۸ در کنگره‌ی برلین مطرح شد و از آن پس ده‌ها سال مورد استفاده و در واقع سوءاستفاده‌ی سیاست‌مداران و دیپلمات‌های قدرت‌های بزرگ واقع شد که با توسل به آن از دولت عثمانی باج‌خواهی کنند و امتیازات گوناگون بگیرند. تا سرانجام همین قدرت‌های بزرگ در پیمان صلحی که در سال ۱۹۲۳ با ترکیه منعقد ساختند، مسأله‌ی ارمنی را کاملاً به فراموشی سپرده و دیگر از آن دم نزدند. ورود مسأله‌ی ارمنی به معاملات و معادلات سیاسی دولت‌های بزرگ برای ارمنیان فاجعه‌بار بوده است زیرا در این دوره آن‌چه نصیب ارمنیان شد ظلم و تعدی بیشتر و کشتار توسط دولت...

Read more »

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

تقاطع و فصل مشترک دو دنیای ناهمگون

دکتر قوام‌الدین رضوی‌زاده     داستان کوتاه «داش آکل» نوشته‌ی نویسنده‌ی بزرگ، صادق هدایت، داستانی است از هر جهت ایرانی. «داش آکل» از جمله‌ی معدود داستان‌های کوتاهی است که دارای جذبه و کشش خاصی است. تمام عناصر این داستان ایرانی است و محتوای آن جز ایران در هیچ کجای دیگر نمی‌تواند اتفاق بیفتد. به عبارت دیگر، «داش آکل» داستانی است که بازگوکننده‌ی محیط سنتی ایران است.  قهرمانان اصلی این داستان، داش آکل، کاکا رستم و مرجان هستند که هر یک دنیای ویژه‌ی خود را دارند و در این دنیای ویژه به زندگی ادامه می‌دهند. برخورد این سه دنیای ناهمگون با یکدیگر است که داستان داش آکل را می‌سازد. بنابراین برای تجزیه و تحلیل این داستان لازم است که این سه دنیای ناهمگون را بشناسیم یا بهتر بگوییم به روان‌کاوی قهرمانان داستان بپردازیم. داش آکل، داش سرشناس محله‌ی سردزک، جوانمردی است گشاده‌دست، یار ضعیفان و دشمن ضعیف‌کشان. او از هیچ‌گونه کمکی در حق ضعیفان کوتاهی نمی‌کند. بار پیرزنان را به خانه‌شان می‌رساند، محله‌ی سردزک را قرق می‌کند و قداره‌اش را بر زمین می‌کوبد و منتظر نامردها می‌نشیند و آن‌وقت وای...

Read more »

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

نسل کشی ارمنیان و دولت های بزرگ

آلیس خداوردیان   مقدمه نقش دولت‌های بزرگ در رویدادهای مربوط به «مسأله‌ی ارمنی» شایان توجه ویژه‌ای است. از کنگره‌ی برلن در سال ۱۸۷۸ به بعد، حضور دولت‌های بزرگ در مسأله‌ی ارمنی اساساً به زیان ارمنیان بوده است. سرنوشت‌سازترین دوره‌ی، مسأله‌ی ارمنی سال‌های نسل‌کشی ارمنیان (۱۹۲۳-۱۹۱۵) است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت.  هراند دینک، روزنامه‌نگار شهید ارمنی و صاحب‌نظر در امور مسائل ارامنه‌ی ترکیه، معتقد است که دولت‌های بزرگ مسئولیتی جدی در نسل‌کشی ارمنیان دارند. نسل‌کشی ارمنیان عمدتاً در سال‌های جنگ جهانی اول رخ داده است. این جنگ که در سال ۱۹۱۴ آغاز و چهار سال ادامه یافت، جنگی بین دو بلوک به سرکردگی امپراتوری‌های مستعمره‌دار آن زمان بود. در یک سو آلمان قیصری، امپراتوری اتریش- هنگری و امپراتوری ترکیه‌ی عثمانی صف‌آرایی کرده بودند. در مقابل آن‌ها ائتلاف موسوم به متفقین («آنتانت») قرار داشت که متشکل از امپراتوری‌های انگلیس، فرانسه و روسیه‌ی تزاری بود. در طول جنگ کشورهای کوچک و بزرگ دیگری به آن دو گروه پیوستند. ابتدا ببینیم امپراتوری‌های مذکور در این جنگ پیگیر چه اهدافی بودند.   روسیه تلاش داشت قلمرو خود را به آب‌های...

Read more »

صهیونیسم و ارمنیان

صهیونیسم و ارمنیان

هراچ استپانیان   صهیونیسم سیاسی در سال ۱۸۹۷ توسط تئودور هرتزل بنیان‌گذاری شد و هدف آن ایجاد یک کشور یهودی در سرزمین فلسطین بود. هرتزل کارش را با اتخاذ یک موضع‌گیری بر ضد نهضت آزادی‌بخش ارمنستان آغاز کرد. در آن زمان فلسطین و ارمنستان غربی هر دو تحت سلطه‌ی دولت ترکیه‌ی عثمانی بودند. در ارمنستان عثمانی جنگ چریکی مسلحانه‌ای برای آزادی و استقلال جریان داشت و حکومت عثمانی در سرکوب آن عاجز مانده بود. هرتزل سعی داشت عبدالحمید دوم سلطان عثمانی را قانع کند که او می‌تواند در فرو نشاندن نهضت آزادی‌بخش ارمنستان سلطان را یاری کند و در مقابل انتظار دارد که سلطان در فلسطین زمینی برای یهودیان اختصاص دهد. در این باره مفصل‌تر سخن خواهیم گفت ولی در ابتدا بگوییم که پیشنهاد هرتزل حاصل ابتکار و سلیقه‌ی شخصی وی نبوده و زمینه و سابقه‌ی طولانی خود را در تاریخ امپراتوری عثمانی داشت که بجاست با آن آشنا شویم. عمالیق و عمالقه: دشمنان یهود  یهودیان دشمنان قوم خود را amalek می‌خوانند که معرب آن عمالیق (و جمع آن عمالقه)، برگرفته از یک روایت عهد عتیق است که طبق...

Read more »

نمایندگان اقلیت های قومی در مجلس جدید ارمنستان

نمایندگان اقلیت های قومی در مجلس جدید ارمنستان

حدود ۲ الی ۳ درصد جمعیت جمهوری ارمنستان را اقلیت‌های قومی تشکیل می‌دهند که از لحاظ شمار به ترتیب عبارتند از کردهای ایزدی، روس‌ها، آسوری‌ها، کردهای مسلمان، یونانی‌ها و غیره. طبق اصلاحیه‌ی اخیر قانون انتخابات ارمنستان، در مجلس جدید این کشور چهار نماینده از اقلیت‌های قومی کرسی خواهند داشت. این نمایندگان از اطراف احزاب و گروه‌های ائتلافی برنده (که جمع آرای آن‌ها به حد نصاب تعیین‌شده می‌رسد) باید سهمیه‌ای را برای نمایندگان اقلیت‌های قومی کشور در مجلس اختصاص دهند، که اینک از طرف حزب جمهوری‌خواه، برنده‌ی اول انتخابات سه نماینده (یک کرد ایزدی، یک کرد مسلمان و یک آسوری) و از طرف ائتلاف تساروکیان، برنده‌ی دوم انتخابات، یک نماینده‌ی روس به مجلس ارمنستان راه پیدا خواهند کرد.  عمده‌ی مسائل ویژه‌ی اقلیت‌های قومی جمهوری ارمنستان مسائل فرهنگی و آموزشی است که تحقق آن نیاز به اختصاص بودجه از سوی دولت دارد. البته چنین بودجه‌ای پیش‌بینی شده است ولی ظاهراً به علت کمبود مالی دولت قادر به تأمین آن نشده و لذا در مشکلات فرهنگی مربوط نیز گشایشی صورت نگرفته است. به هر حال نمایندگان اقلیت‌ها از این تحول انتخاباتی اظهار...

Read more »

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

زبان و ادبیات فارسی در ارمنستان

 هراچ استپانیان    متن اولیه‌ی این مقاله حدود ۲۵ سال پیش در مجله‌ی آراکس به چاپ رسیده است.نویسنده این موضوع را در چند سمینار به صورت سخنرانی نیز ارائه کرده است.اینک متن جدیدی از مقاله پس از بازبینی و اصلاحات و اضافات توسط نویسنده منتشر می‌شود. کشورها و ملت‌های همسایه در عرصه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی تأثیرات متقابل فراوانی بر همدیگر می‌گذارند. ارمنیان و ایرانیان هزاران سال است که در جوار هم زندگی می‌کنند. مناسبات ایران و ارمنستان در فراز و نشیب تاریخ صورت‌های مختلفی به خود گرفته است. در دوره‌هایی همچون دوره‌ی هخامنشی، ارمنستان بخشی از قلمرو ایران بوده است. ایران و ارمنستان در بیشتر زمان‌ها ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند. گاه نیز همچون دوران شوروی، در عین همسایگی از هم جدا افتاده‌اند. با تحولاتی که اخیراً در منطقه پیش آمده، دو کشور و دو ملت ایران و ارمنستان در آستانه‌ی روابط گسترده‌ی همه‌جانبه قرار گرفته‌اند. آشنایی با سابقه‌ی این روابط به ما کمک خواهد کرد تا چشم‌انداز واضح‌تری از آینده‌ی آن پیش رو داشته باشیم. در این‌جا فقط به یک جنبه از موضوع یعنی به مناسبات...

Read more »