زمین لرزه اسپیتاک در آخرین سال‌های حکومت شوروی در ارمنستان

در سال 1988، در آخرین سال‌های پیش از فروپاشی شوروی و استقلال ارمنستان، دو زلزله این کشور کوچک را لرزاند. نخستین، جنبش قره‌باغ بود که در نهایت به استقلال جمهوری ارمنستان و تأسیس جمهوری قره‌باغ انجامید و دیگری زلزله‌ای حقیقی به قدرت شش و هشت دهم ریشتر، که در 7 دسامبر این سال، مناطق شمالی ارمنستان را لرزاند، شهر گیومری امروز و لِنیناکان آن روز به خرابه‌ای تبدیل کرد و شهر اسپیتاک را با خاک یکسان کرد. زلزله در ساعت 11 و 48 دقیقه صبح به وقت محلی روی داد و جان 25000 نفر را گرفت. تعداد مجروحان 19000 نفر، و تعداد کسانی که خانه‌شان را از دست دادند 500000 نفر تخمین زده می‌شود. بیش از 20 شهر و 342 روستا صدمه دیدند و در این میان 58 روستا به کلی نابود شدند. خسارت زلزله بیش از 16 میلیارد دلار برآورد می‌شود.

چنین حادثه‌ای برای کشور کوچکی با جمعیت 3میلیون نفر یک فاجعه بزرگ بود. هنوز که هنوز است آثار آن در زندگی اهالی این منطقه هویداست. مقامات کشور که آمادگی رویارویی با فاجعه‌ای به این ابعاد را نداشتند فلج شدند و برای نخستین بار گورباچف از آمریکا و کشورهای غربی تقاضا کرد که به کمک مناطق زلزله‌زده بشتابند. ارامنه نیز از همه کشورهای جهان با ارسال انواع و اقسام کمک‌های به یاری قربانیان زلزله شتافتند.

سرمای سخت زمستان نیز مزید علت شد و زندگی اهالی گیومری، اسپیتاک و سایر شهرهای منطقه را باز هم سخت‌تر کرد.

یکی از دلایل تعداد بالای قربانیان، ساخت و ساز غیراستاندارد ساختمان‌هایی بود که تعداد زیادی از آن‌ها در سال‌های زمامداری برژنف ساخته شده بودند. دیگر این که زلزله در ساعتی روی داد که بچه‌ها در مدرسه بودند و بسیاری از آن‌ها زیر آوار ماندند و جان باختند.

بعد از وقوع زمین‌لرزه، نیروگاه اتمی مدزامور نیز مدتی تعطیل شد، اما چند سال بعد، وقتی به سبب محاصره اقتصادی ارمنستان توسط آذربایجان کشور با کمبود سوخت جدی روبه‌رو شد، نیروگاه مجددا کارش را آغاز کرد.

دوهفته نامه "هويس" شماره 108

4 آبان 1390