ایروان شهرِ مجسمه ها

ایروان شهر مجسمه‌هاست. تقریباً همه مشاهیر فرهنگ و ادب ارمنی مجسمه‌ای در این شهر دارند.

کومیتاس

مجسمه کومیتاس

آهنگ ساز نام دار ارمنی که علاوه بر آثاری که خود تصنیف کرد، موسیقی فولکلور ارمنی را جمع‌آوری و ثبت نمود و نت نویسی سنتی ارمنی را خواند. او در یتیم‌خانه بزرگ شد، چون صدای خوشی داشت از کودکی وارد گروه کُر کلیسا شد و در جوانی به درجه وارتابت رسید. مناسبات او با کلیسا چندان راحت نبود، چرا که کلیسا با اجرای موسیقی روحانی بر صحنه‌های اپراها موافق نبود و انتشار ترانه‌های عاشقانه مردمی را برنمی‌تافت. کومیتاس در میان روشنفکرانی بود که شب بیست وچهارم آوریل دستگیر و روانه تبعید شد و از معدود کسانی که جان سالم به در برد. بعد از دیدن وحشت تبعید و مرگ، او دیگر نتوانست به زندگی عادی برگردد و بیست سال آخر عمر خود را در آسایشگاه روانی گذراند.

سایات نووا

مجسمه سایات نووا

سایات نووا از عاشق‌های نامدار سده هیجدهم است. او به زبان‌های ارمنی، ترکی و گرجی شعر سروده است. جالب است که اشعار ارمنی او پر از کلمات فارسی است و خواننده ارمنستانی برای درک آن باید به لغت‌نامه‌ای که معمولا پیوست دیوان اوست مراجعه کند، در حالی که ما ایرانی-ارمنی‌ها معنی خیلی از آن لغات را می‌دانیم و درک شعرهای او برای‌ ما آسان‌تر است. سایات نووا به سه فرهنگ تعلق دارد و بیهوده نیست که پاراجانف که خود نیز چنین بود، زندگی او را مبنای یکی از فیلم‌های به‌یادماندنی خود رنگ انار قرار داد.

ویلیام سارویان

در ایروان مجسمه ای نیم تنه از ویلیام سوریان نیز خواهید دید. این نویسنده آمریکایی-ارمنی که در زمان حیات خود چندین بار از ارمنستان دیدن کرد. او به انگلیسی می‌نوشت، امّا کاراکترهای ارمنی و فضای ارمنی در کارهایش دیده می‌شود. زبان گفتارش ارمنی و زبان نوشتارش انگلیسی بود. آیا می‌توان او را از چهر‌ه‌های ادبیات ارمنی دانست؟ پاسخ این پرسش هرچه باشد، او به پیوندهای خود با سرزمین آبا اجدادی‌اش باور داشت و برای همین وصیت کرد در این کشور نیز مقبره‌ای برایش بسازند.

- راهنمای كوچك سفر به ارمنستان

دوهفته نامه "هويس" شماره 94

18 اسفند 1389