زمزمه تغییرات به گوش می‌رسد

انرژی بازیافتی در ارمنستان

جیسون سوهیگیان

ارمنستان بر تركیبی متنوع از منابع انرژی تكیه دارد. موضوع انرژی بازیافتی در این كشور چالش‌‌هایی به وجود آورده است، همان‌طور كه منافع استراتژیك و فرصت‌های تجاری نیز به همراه دارد. فقط در سال 2009، بانك جهانی یك سرمایه‌گذاری 5/1میلیونی برای ارزیابی سایت‌هایی با پتانسیل ژئوترمال (حرارت زمین) اعلام كرد و آرمنبروك OJSC برای افزایش سرمایه به 9 میلیون برای ساختن سه كارگاه مولد برق در قره‌باغ كوهستانی، یك پیشنهاد اولیه مطرح كرد.

نیروی هسته‌ای، گاز طبیعی، و مولد برق به طور گسترده بررسی شده‌اند و حالا بر فرصت‌های تجاری و منافع استراتژیك انرژی خورشید و باد در وضعیت انرژی كلی ارمنستان تمركز شده است. منابع سوخت داخلی شامل مولد برق، نیروی هسته‌ای، نیروی باد، چوب، و خورشید و نیروی حرارت زمین است و در كنار این‌ها گاز طبیعی‌ای كه در انرژی و بخش‌های دیگر مصرف می‌شود از روسیه وارد می‌شود.

در سال 2005، چهل‌ودو درصد انرژی مصرفی توسط پایگاه نیروی هسته‌ای مِدزامور تولید می‌شد، سی‌درصد توسط مولد برق و باد، و بیست‌وهشت‌ درصد توسط پایگاه‌های نیروی حرارتی، كه خود این پایگاه‌ها توسط گاز طبیعی و ذغال وارد شده سوخت‌دهی می‌شد. ارمنستان اندوخته‌های سوخت فسیلی داخلی خاصی نداشته است، در نتیجه، گاز طبیعی برای پایگاه‌های نیروی حرارتی و وسایل گازی ارمنستان، از طریق خط لوله‌ از راه گرجستان وارد می‌شود. ذخایر موجود به دلایل سیاسی و اقتصادی در پانزده سال گذشته پراكنده شده است اما یك خط لوله جدید در جنوب در دست ساخت است كه انتظار می‌رود یك منبع گاز آلترناتیو گاز از ایران به ارمنستان بگشاید.

مدزامور ان.پی.پی(Medzamor NPP) یك بخش مهم در سیستم انرژی كشور است، اگرچه برنامه‌ریزی شده است كه پایگاه در سال 2016 تعطیل شود. اتحادیه اروپا و ایالات متحده به ارمنستان فشار می‌آورند كه پایگاه را ببندد، اما دولت از نگرانی‌های امنیت انرژی امتناع می‌كند. در واقع دولت در سال 2009 برایییك پایگاه جدید كه احتمالا از نوع طراحی نسل سوم و ایمن‌تر است، یك مناقصه گذاشت. در این ضمن، ارمنستان از روسیه سوخت هسته‌ای وارد می‌كند در نتیجه وابسته به هزینه اورانیوم و گاز طبیعی است كه ممكن است بر اساس عوامل اقتصادی و ژئوپلتیكی منطقه، نوسان داشته باشد. اصول بنیادین استراتژی توسعه‌ی بخش انرژی كه در سال 2005 توسط دولت اتخاذ شد در حال نائل شدن به توسعه اقتصادی پایدار، افزایش استقلال انرژی، و تأمین‌كننده مصرف منابع انرژی داخلی و آلترناتیو است. روی‌هم‌رفته، برنامه امنیت انرژی بر بازیافت و نگهداری، انرژی هسته‌ای، و تنوع منابع، پایه‌گذاری شده است.

بررسی وضعیت انرژی ارمنستان در سطح ملی انجام می‌شود و از آن در تولید پایگاه نیرو‌ استفاده می‌شود. اما این بررسی به ندرت مصرف سوخت چوب برای گرما و پخت‌وپز مردم را در شمار می‌آورد، كه اتفاقا كاملا رایج است. یك بررسی ملی كه توسط مركز تورپانجیان انجام شده در  سال 2007 نشان داد كه سی‌درصد مردم از چوب برای گرما یا پخت‌وپز استفاده می‌كنند. این از آن ‌جهت مهم است كه تحقیقی كه در نشریه جنگلبانی ملی چاپ شد گزارش داد كه میزان پوشش جنگلی فقط هشت‌درصد است، درنتیجه یك استراتژی انرژی اگر بخواهد جامع باشد باید هدفش پایداری جنگل‌ها باشد.

علاوه بر نبودِ منابع سوخت فسیلی داخلی، و در نتیجه تكیه بر سوخت وارداتی كه از نظر قیمت و دردسترس بودن نوسان دارد، عامل مؤثر در سیاست انرژی ارمنستان درك این نكته است كه همپای افزایش توسعه اقتصادی، تقاضای افزاینده برای انرژی نیز وجود خواهد داشت. تولید ناخالص داخلی ارمنستان (Gross Domestic Product) در طول سال‌های گذشته به طور متوسط ده درصد رشد داشته است، و همچنان كه مردم دولتمندتر و شهری‌تر شوند تقاضا برای انرژی نیز افزایش خواهد یافت. بنابراین، یك سیاست خلاقانه باید گامی مثبت برای اطمینان از این باشد كه بازده و تكنولوژی بازیافت، جزء جدانشدنیِ موضوع انرژی هستند.

پتانسیل تجاری انرژی خورشیدی

ارمنستان بعد از زلزله 1988 به مستقل شدن در زمینه انرژی فكر كرد، و در همین زمان كِنِل توریان در آزمایشگاه انرژی بازیافتی ملی امریكا در كولورادو، دست به كار بررسی پتانسیل  سوخت بازیافتی در ارمنستان شد.

ایستگاه فتوولتاییک A2KW، كه توسط متخصصین دانشگاه مهندسی دولتی ارمنستان مونتاژ شد، بر بام كلیسای سنت سَركیس ایروان احداث شد.

بر اساس گفته‌های دكتر كِنِل توریان كه اكنون نایب‌رییس تحقیق و توسعه در دانشگاه امریكایی ارمنستان است (به عنوان بخشی از یك برنامه گسترش تولید اتمی)، دانشگاه دولتی ایروان و دانشگاه مهندسی دولتی ارمنستان بیست‌وپنج سال است در مورد سلول‌های فتوولتاییك (PV) كار كرده‌اند، یك مؤسسه خورشیدی هم درباره باد و آب داغ‌شده با حرارت خورشید كار كرده، و در مورد نصب توربین بادی هم در ارمنستان تجربه‌هایی شده است.

دپارتمان انرژی در 1990 برای تحقیقی توسط متخصصین اسلحه در شوروی سابق سرمایه‌گذاری كرد تا تحقیق و توسعه در مورد انرژی بازیافتی را از نظر تجاری شدن انرژی انجام دهند.

در حال حاضر، چنان كه توریان می‌گوید، SunEnergy LLC  و SolarEn LLC برای ساختمان‌سازی واحدهای حرارتی خورشیدی می‌فروشند، Viasphere Technopark بر یك سیستم فتوولتاییك كار می‌كند، دانشگاه دولتی مهندسی ارمنستان بر یك سیستم پوشش سلول فتوولتاییك كار می‌كند، و یك شركت كالیفرنیایی بر روی تحقیقی كه برای تولید سیستم فتوولتاییك در ارمنستان انجام می‌شود سرمایه‌گذاری كرده است.

تحقیقی كه در سال 2009 توسط «مدیریت انرژی دَنیش» بر روی بازار انجام شد نشان می‌دهد كه ارمنستان تجربه‌ای اثبات شده در تكنولوژیPV و ذخایر مهم مواد خام برای توسعه یك زنجیره تكنولوژی محلی دارد. این تحقیق گسترده كه SolarEn LLC نیز در مدیریت آن همكاری دارد اشاره می‌كند كه وجود مواد خام سیلیسی بسیار متنوع، تجربه بومی در تكنولوژی PV، و پتانسیل تحقیق و توسعه رقابتی سطح بالا، به ارمنستان یك برتری نسبی در این زمینه می‌دهد.

پتانسیل تجاری انرژی باد

طبق گفته‌ی دكتر واردان سرگسیان از دانشگاه دولتی اقتصاد، ظرفیت ماندگار انرژی باد در ارمنستان با انرژی هسته‌ای برابر است. سرگیسیان در كنفرانس سال 2006 ناتو در استانبول كه درباره انرژی، توسعه پایدار، و امنیت محیطی بود اعلام كرد كه دولت در حال برنامه‌ریزی است تا در 2025 به توانایی تولید ده درصد برق كشور از طریق نیروی باد برسد، و این كه سایت‌های متعددی هم برای این كار مشخص شده‌اند.

چنان كه توریان می‌گوید، علاقه زیادی در سطح بین‌المللی برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های نیروی باد در ارمنستان وجود دارد، و او از پیشنهادهایی نام می‌برد كه آلمان و انگلیس و سوئد و ایتالیا و یونان داده‌اند و در آن‌ها ادعای سرمایه‌گذاری در سایت‌های سطح بالا برای پتانسیل نیروی باد داشته‌اند.

 ترجمه: نسیم نجفی

دوهفته نامه "هويس" شماره 95

17 فروردين 1390