آرامائیس آقامالیان: مرد تنهای دوران فیلمفارسی

آرامائیس آقامالیان در سال 1910میلادی/1289شمسی در جلفای ارمنستان به دنیا آمد. در پی کشتار ارامنه، خانواده‌اش به تبریز مهاجرت کردند. او تحصیلات ابتدایی را در تبریز گذراند، سپس به ایروان رفت، در رشته نقاشی درس خواند و به عنوان دستیار دکور به کار حرفه‌ای پرداخت. در بیست سالگی به برلین رفت و در مدرسه عالی تآتر و هنرهای زیبا به تحصیل پرداخت و چند سال در میلان و پاریس زندگی کرد و سپس به ایران بازگشت و همراه ساموئل خاچیکیان، ژوزف واعظیان و آرمان به فعالیت در رشته تآتر پرداخت.

آرامائیس آقامالیان با چنین پیشینه‌ای در اواخر دهه 1330 شمسی وارد سینمای ایران شد که در آن دوره تحت سلطه فیلم‌های تجاری و فیلمفارسی بود. او بیش از ده سال در این سینما کار کرد و ده فیلم کارگردانی کرد که از میان آن‌ها می‌توان به در جست‌وجوی داماد(1339ش.)، بچه‌های محل(1339ش.)، دختر ولگرد(1343ش.)، دو انسان(1345ش.)، گل آقا(1346ش.) و آخرین فیلمش یاقوت سه چشم(1349ش.) اشاره کرد. معلوم است که محیط سینمای ایران در این دوره به شدّت با روحیه هنری و تحصیلات دانشگاهی بالای او ناسازگار بود و از توانایی‌های او و فرهنگ ارمنی که آقامالیان به خوبی با آن آشنا بود، چیز اندکی به فیلم‌هایش راه پیدا کرده است. او احساس می‌کرد که در این سینما قدر او را نمی‌دانند و یک بار هم در نامه‌ای سراسر گلایه به دکتر هوشنگ کاووسی نزد او درد دل کرده است. آقامالیان از سوی موج نو سینمای ایران نیز جدی گرفته نشد و از این بابت هم احساس انزوا می‌کرد.

جالب است که در آن دوره او با وسواس تمام میزانسن تک تک نماهای فیلم‌هایش را بر اساس فیلم نامه مکتوب طراحی می‌کرد. دفترهایی که او دکوپاژهای خود را در آن نوشته باقی مانده است. در این دفترچه‌ها او دیالوگ‌ها را به زبان فارسی امّا با حروف ارمنی می‌نوشت و بعد کس دیگری بر اساس نوشته‌های او دیالوگ‌ها را به حروف فارسی چاپ می‌کرد و روی فیلم نامه می‌چسباند. نمونه‌ای از این روش را در عکس زیر می‌بینید. آقامالیان در سال 1364 در تهران زندگی را وداع گفت.

دوهفته نامه "هويس" شماره 100

25 خرداد 1390