آشنایی با نقاشان ارمنستان

میناس آوتیسیان

دوشیدن گوسفند، 1961، رنگ روغن روی بوم، 45 در 50 سانتیمتر

میناس آوِتیسیان در بیستم ماه جولای 1928 در یك روستای كوچك ارمنی به نام دجادجور به دنیا آمد. لنین‌گراد با آن آكادمی هنرهای زیبا و موزه ارمیتاژ نقشی مؤثر در هنرمند شدن آوتیسیان بازی كرد. آوتیسیان همیشه معلمینش یوهانسن، زایتسِف و خودیاكف را با قدردانی به یاد می‌آورد، چرا كه هیچ‌وقت مانع ابراز طبیعی فردیت هنرمندانه‌اش نشدند. آوتیسیان، هم در زمان دانشجویی و هم بعد از فارغ‌التحصیل شدن از آكادمی، به همه‌جای ارمنستان بسیار سفر كرد و مشتاقانه بناهای تاریخی را جست‌وجو می‌كرد. او مینیاتور ارمنستان و كارهای بزرگ‌ترین هنرمندان ارمنستان و از بین همه، ساریان را مطالعه كرد.

ظهور هنرمندانه آوتیسیان، در نمایشگاه پنج در ایروان سال 1962 بود. این‌جا بود كه خود را به عنوان نقاشی بلوغ‌یافته با هویت فردیِ درخشان آشكار كرد. كارهاش متخصصین و بازدیدكننده‌های فراوان نمایشگاه را به اندیشیدن بسیار واداشت. در حضور گروه عظیمی از تماشاگران و نماینده‌های مطبوعات، هنرمند فرانسوی، ژان لوركات، اعلام كرد: "این هنرمند رقیب بهترین نقاشان فرانسوی‌ست".

آوتیسیان در نقاشی از سنت‌های ملی پیروی می‌كند، در عین حال به تقلید یا سبك‌سازی كوركورانه متوسل نمی‌شود. اما نشان می‌دهد آزادی و اصالتی شگرف در بهره‌گیری از ابزار بیانش دارد كه از كارهای مینیاتوریست‌های باستانی نشأت می‌گیرد: رنگ‌های درخشان طنین‌انداز، یکدستی کشش مصور در سراسر نقاشی، آرایش ریتمیك خطوط، كیفیت ایستای ارائه كار، و نبودِ پرسپكتیو. و این كاملا طبیعی‌ست: مانند هر هنرمند بااستعدادی، آوتیسیان درك از واقعیت را نه چندان از مطالعه كار استادان دیگر، بلكه از طریق مشاهده و تعبیر خودش از زندگی به دست آورده است.

آوتیسیان یكی از آن هنرمندان ارمنی‌ست كه رنگ را داخل نقاشی می‌ریخت؛ "رنگ را داخل نقاشی بریز". چنین توصیفی ممكن است عجیب به نظر برسد اما اگر به ماتناداران بروید و صفحات زرد كتاب‌های دست‌نوشته باستانی آن‌جا را بنگرید، خواهید فهمید آن حرف چه معنایی دارد: آن‌جا بر روی كاغذ پوستی، در شكوه سرتاسر آن، رنگ‌های روشن و طنین‌انداز آبی، زرد، سبز، قرمز... می‌درخشند. رنگ، نقشی بزرگ در كار آوتیسیان بازی می‌كند. بعضی از تصاویر او در نیرومندی رنگ‌هاشان در نقاشی معاصر ارمنی بی‌نظیر هستند.

بافتن یک قالی، 1972، نقاشی دیواری، 300 در 500 سانتیمتر

تعدادی از نقاشی‌های روی بوم آوتیسیان به گذشته مردمش اهدا شده. خوشبختی و شانس واقعی بود كه والدین این هنرمند از قتل‌عام 1915 فرار كردند. هزاران نفر از مردم در یك دره نه چندان دور از دجادجور كشته شدند. نسلی كه این حوادث وحشتناك را با چشم‌های خود دیدند هنوز زنده هستند. اغلب در عصرهای زمستان، نقاش هنرمند، نشسته در دل خانه ویلایی‌اش گزارش شاهدان عینی را می‌شنود. شاید به همین دلیل است كه نکته ای دراماتیك در بسیاری از كارهای او دیده می‌شود. موجزگویی، احتیاط و اندیشه‌برانگیزی نیز مشخصات كار او هستند. كیفیت دراماتیك نقاشی‌های آوتیسیان از تاریخ، احترامی ضمنی به خاطره مردگان است.

نقاشی جاده: تجدید خاطره پدر و مادرم به بیش‌تر نقاشی‌های قابل‌توجه این دوره‌ی او مربوط است. متأسفانه این هم مانند خیلی دیگر از آثارش در آتش‌سوزی 1972 از بین رفت.

شب‌هنگام در اولین روز ژانویه 1972، در حالی كه هنرمند ما با خانواده‌اش در دجادجور بود، استودیوی او در ایروان به همراه بخشی عظیم از بهترین نقاشی‌های روی بومش كه برای یك نمایشگاه تك‌نفره انتخاب كرده بود سوخت. خیلی از كارهای این هنرمند دیگر وجود ندارند و با استفاده از عكس‌هایی كه پیش‌تر، از كتاب جی.ایگیتیان با نام میناس گرفته شده‌اند بازسازی شده‌اند.

بعد از شوك عمیقی كه آتش‌سوزی استودیو‌ به آوتیسیان وارد كرد، و باعث شد برای مدتی فعالیت خلاقانه‌اش متوقف شود، او فعالانه درگیر كار شد و یك مجموعه نقاشی‌های روی بوم قابل‌توجه پدید آورد، از جمله مدیتیشن (1972) كه در نمایشگاه جمهوری به نمایش گذاشته شد، لواش در حال پختن (1972) و دیگران.

آوتیسیان به آن دسته هنرمندان مدرن ارمنی تعلق دارد كه ثابت می‌كند -همچنان كه ساریان در زمان خودش ثابت كرد- یك فرد می‌تواند با بیان امیدهای مردمش به هر طریقی، برای آن‌ها مفید باشد، اما با یك شرط مطلق؛ با زبانی شایسته‌ی هنر.

منبع: http://www.armsite.com

دوهفته نامه "هويس" شماره 95

17 فروردين 1390