در تجارت خارجه ارمنستان

ایران می‌تواند از ردیف هفتم به ردیف اول ارتقا پیدا کند

سخنرانی گریگور آراکلیان، سفیر جمهوری ارمنستان در جمهوری اسلامی ایران، در مؤسسه مطالعات قفقاز

خدمت همکاران و دوستان سلام عرض می‌کنم. همان‌طور که قبلا قرار گذاشته بودیم سخنرانی من بیش‌تر بر روابط دوجانبه متمركز است. البته در حاشیه می‌توانم در مورد مسائلی که مطرح شد به صورت گذرا صحبت کنم ولی چون دلیل جمع شدن ما در این‌جا بیستمین سالگرد برقراری روابط دو جانبه بین ایران و ارمنستان است که تقریبا با فاصله چند ماه بعد از کسب استقلال ارمنستان صورت پذیرفت، سخنرانی امروزم را اختصاص می‌دهم به این امر بسیار مهم در حیات سیاسی و اقتصادی ارمنستان.

اصولا گفته می‌شود که روابط ارمنستان و ایران پشتوانه چند هزارساله تاریخی دارد و اگر بخواهیم به صورت مختصر تعریفی از این پشتوانه داشته باشیم باید به موارد زیر اشاره کنیم:

1- ارامنه و ایرانیان دارای تاریخ مشترکی هستند. این دو از دیرباز در کنار یکدیگر زندگی کرده‌اند و اگر به قدیمی‌ترین نقشه‌های جغرافیایی جهان و یا منطقه نگاه کنیم می‌بینیم ایران و ارمنستان همیشه در کنار هم بوده‌اند. ما همسایگان دیگری هم داشته‌ایم که می‌توان گفت همه بدون استثناء به تاریخ پیوسته‌اند، ولی ما دو کشور باز هم در کنار هم زندگی می‌کنیم و این مسأله بسیار مهمی است.

2- ارامنه و ایرانیان از یک نژاد هستند و اشتراکات فرهنگی زبانی آن دو گواه این مطلب است. واژه‌های مشترک دو زبان فارسی و آرمن بیش از 1400 واژه است. هم ارامنه و هم ایرانیان واکنش‌های مشابهی نسبت به وقایعی که در اطراف و پیرامون خود به وقوع می‌پیوندد نشان می‌دهند. لذا علائم مربوط به زبان بدن یا زبان غیر محاوره‌ای برای هر دو یکسان است که خیلی کم‌تر اتفاق می‌افتد دو قوم یا دو ملت زبان بدن یا محاوره‌ای مشترک داشته باشند.

3- حضور ارامنه در خاک پهناور ایران و مشارکت آنان در توسعه و پیشرفت زادگاه‌شان یکی دیگر از پشتوانه‌های مناسبات دو کشور است. ارامنه در هر جای دنیا که زندگی می‌کنند، مانند شهروندان آن کشور در رونق و اعتلاء آن کوشیده‌اند. شاه عباس اول به خوبی به این امر واقف بوده و با کوچاندن ارامنه به پایتخت خود، اصفهان، قبل از هر چیز به فکر بسط و توسعه صنعت و تجارت کشور خود بوده.

پناهنده شدن ارامنه ارمنستان غربی در بحبوحه قتل‌عام ارامنه و برخورد انسان‌دوستانه ایرانیان، نشانی از عمق مناسبات دو ملت است.

طبیعتا پس از کسب استقلال جمهوری ارمنستان در زمانی که دولت‌مردان ایران درصدد برقراری روابط سیاسی و دیپلماتیک با ارمنستان برآمدند،  الگوی ارامنه ایران را مد نظر داشتند، پس بنابراین می‌توان گفت که ارامنه ایران پلی در راه پیشرفت روابط دو کشور محسوب می‌شوند.

4- ما در طول تاریخ علیه دشمن مشترک مبارزه کرده‌ایم و پیروزی یکی از ما، پیروزی دیگری نیز بود و ما در طول تاریخ متحد و متفق همدیگر بوده‌ایم و همیشه در جنگ‌ها دست کمک به طرف یکدیگر دراز کرده‌ایم. صلح و ثبات برای ایران به همان اندازه ارزش دارد که برای ارمنستان مهم بوده. در عصر معاصر و امروز هم، صلح و امنیت ایران برای ارمنستان اهمیت حیاتی دارد، یعنی آن‌چه که در ایران اتفاق می‌افتد مستقیما متوجه ارمنستان خواهد شد و بالعکس.

5- موقعیت جغرافیایی خاص ایران و ارمنستان که هر کدام نقش گذرگاه برای یکدیگر دارد، یکی دیگر از عوامل نزدیکی دو کشور است. تفاوت‌های دینی و مذهبی بین دو کشور نه تنها مانع روابط و گسترش دو کشور نیست، بلکه فرصتی است استثنائی برای توسعه گسترش مناسبات بین دو کشور.

توجه داشته باشید؛ برای ایران اسلامی که تمامی کشورهای همسایه‌اش اسلامی هستند همجواری با ارمنستان مسیحی فرصتی است برای نشان دادن تحمل‌گرایی جمهوری اسلامی ایران نسبت به دیگر ادیان، و همسایگی با ارمنستان به عنوان الگوی خوب گفت‌وگوی تمدن‌ها و رد فرضیه برخورد تمدن‌ها شمرده می‌شود.

ارمنستان هم به یمن همسایگی با ایران اسلامی، به دنیا ثابت کرد که مشکلاتی که با دیگر همسایگانش دارد، به هیچ وجه از جنبه دینی و مذهبی نیست. این موارد و بسیاری از موارد دیگر زمینه‌های مساعدی را برای همکاری‌های دو کشور فراهم کرده است و اینک در آستانه بیستمین سالگرد برقراری روابط سیاسی و دیپلماتیک بین دو کشور می‌توان به جرأت گفت که ایران و ارمنستان برای پیشرفت مناسبات دو جانبه از هیچ کوششی فروگذار نکرده‌اند و سطح بالای روابط دو جانبه گواه این مدعاست.

سفارت ارمنستان اخیرا گزارش روابط بیست‌ساله ایران و ارمنستان را به صورت کتاب آماده نشر کرده است و در اوایل سال 2012 میلادی که مصادف است با بیستمین سالگرد برقراری روابط دو کشور، آن را به چاپ خواهد رساند. البته کتاب به زبان ارمنی است و ما سعی خواهیم کرد آن را به زبان فارسی ترجمه کنیم.

در مدت بیست سال گذشته پروژه‌های مشترک زیادی اجرا شده‌اند که هر کدام از آن‌ها نقش استثنائی در برگشت ناپذیری روابط دو جانبه دارند. پروژه‌های عظیمی که واقعا هم برای ارمنستان و هم برای جمهوری اسلامی ایران بسیار مهم هستند. از این قبیل پروژه‌ها هنوز هم در دست اجرا داریم و همان‌طور که آقای حق‌بین هم اشاره کردند زمانی که رئیس جمهوری ارمنستان به ایران سفر کرده بود و هشت سند به امضاء رسید، چند سند از این اسناد مستقیما مربوط می‌شدند به پروژه‌هایی که واقعا تحول بسیار مهمی در روابط دو جانبه ایجاد خواهد کرد. از آن جمله احداث خط آهن بین ایران و ارمنستان و یا احداث خط لوله فراورده‌های نفتی و خط سوم انتقال برق و نیروگاه برق آبی مِقری و غیره... .

ولی با وجود همه‌ی این تلاش‌ها هنوز هم ظرفیت‌های فراوانی باقی مانده است که دو کشور باید در شناسایی و استفاده مشترک‌شان بکوشند. درست است که در حال حاضر دو کشور در همه‌ی زمینه‌ها همکاری مشترک دارند و نمی‌توان گفت دست اندرکاران دو کشور غفلت کرده اند، ولی ظرفیت‌های بلا استفاده هنوز فراوان است.

دروازه‌های ارمنستان برای ورود تجار، بازرگانان و جهانگردان ایران کاملا باز است و ایرانیان برای ثبت شرکت‌های خود در ارمنستان هیچ مشکلی ندارند.

همچنین هیچ مشکلی برای عرضه کالاهای تولید شده در ایران و دریافت مجوزهای لازم موجود نیست و این باعث شده است بیش از 500 شرکت ایرانی در ارمنستان فعال باشند و کالاهای تولید شده در ایران، در بازار ارمنستان با کالاهای وارد شده از کشورهای خارجی رقابت کنند.

ایرانی‌ها برای دریافت ویزای سفر به ارمنستان، علاوه بر سفارت، می‌توانند به نقاط مرزی دو کشور هم در فرودگاه و هم در مرز زمینی مِقری، به صورت شبانه روزی و در روزهای کاری و تعطیلی حتی با خودروهای شخصی و یا سایر وسایل نقلیه وارد شده و در قبال پرداخت 7 الی 8 دلار وارد ارمنستان شوند، در حالی که تفاوت‌های موجود در دو کشور از قبیل قانون حمایت از تولید کنندگان داخلی در ایران و غیره باعث شده است که هیچ شرکت ارمنستانی در ایران فعالیت نداشته باشد. در واقع می‌توان گفت بازار 70 میلیونی ایران به روی تجار ارمنی بسته است. مسائلی که برای دریافت مجوزهای صدور کالاهای تولید شده در ارمنستان مد نظر گرفته شده است به قدری دست‌وپاگیر هستند که کم‌تر کسی از تجار ارمنی جرأت ورود به بازار ایران را دارد و تنها به تجارت به اصطلاح چمدانی بسنده می‌کنند.

این‌ها در واقع ظرفیت‌هایی است که نتوانسته‌ایم به آن‌ها دسترسی پیدا کنیم.

تجار و بازرگانان و جهانگردان ارمنستان برای ورود به خاک ایران تنها می‌توانند در ساعات کاری و در روزهای غیر تعطیل و در قبال پرداخت مبلغ حدود ده برابر آن‌چه که مسافرین ایرانی می‌پردازند، وارد خاک ایران شوند. البته هم ایران و هم ارمنستان به نوبه خود خواسته‌اند شرایط یکسان برای اخذ ویزا برپا شود، ولی متأسفانه هنوز وضعیت قبلی ادامه دارد.

این‌ها موانعی است که با برطرف کردن آن‌ها می‌توان از ظرفیت‌های موجود برای همکاری‌های هرچه وسیع‌تر دوجانبه استفاده کرد.

سطح بالای روابط سیاسی دو کشور اقتضاء می‌کند روابط اقتصادی و بازرگانی ارمنستان و ایران رشدی قابل ملاحظه داشته باشد. ارمنستان و ایران می‌توانند مبادلات تجاری خود را به قدری افزایش دهند كه ایران از ردیف هفتم تجارت خارجه ارمنستان، به مقام اول ارتقاء پیدا کند. روابط خوب سیاسی و استفاده از ظرفیت‌های بلا استفاده این فرصت را به ما می‌دهد.

این سخنرانی در تاریخ یکم آبان ماه سال جاری، در مرکز مطالعات قفقاز در همایشی که به بررسی روابط دوجانبه ایران و ارمنستان در بیست سال گذشته اختصاص داشت، ایراد شده است.

دوهفته نامه "هويس" شماره 110

18 آبان 1390