دیدار از ارمنستان، همراه با دكتر محمد نهاونديان، رئيس اتاق بازرگانی و صنايع و معادن جمهوری اسلامی ايران

سفری كارساز

لئون آهارونيان

اكنون هفده سال است با همت دوستان و علاقه‌مندان به ایجاد روابط دوستانه تجاری بین دو كشور جمهوری اسلامی ایران و جمهوری ارمنستان، اتاق مشترك بازرگانی ایران و ارمنستان تشكیل شده است و از آن زمان تاكنون بی‌وقفه در راه ایجاد هرچه بیش‌تر روابط تجاری بین دو كشور همسایه فعالیت می‌كند. از ابتدای نصب پل موقت مگری روی رودخانه ارس و ایجاد روابط بازرگانی، و با رد و بدل شدن كالا بین دو كشور همسایه كه با ده‌هزار دلار در سال شروع شد و این رقم در حال حاضر به بیش از 240 میلیون دلار رسیده، نه مقامات مسؤول كشورمان از رقم ذكر شده راضی هستند و نه هیأت مدیره اتاق مشترك بازرگانی ایران و ارمنستان كه دائم در تلاش است هرچه زودتر این سقف كاذب را بدرد و به طرف سطح بالاتر از تجارت جهش داشته باشد. با مطالعه و تجربیاتی كه نگارنده این سطور دارد ارمنستان كوچك با 29500 كیلومتر مربع وسعت و سه و نیم میلیون جمعیت را نباید ملاك سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های تجاری ارزیابی نمود. مدارك و نشانه‌ها و ارقامی وجود دارد كه در بعضی مواقع معادلات ریاضی را به هم می‌ریزد، باید برای اثبات این گفته‌ها توانایی‌های كشورها را بررسی كنیم؛ یك كشورِ فرضاً آباد با وسعت یك‌صد هزار كیلومتر مربع و با 50 میلیون جمعیت كه اكثراً فقیر و ناآگاه هستند، چه توانایی‌هایی می‌تواند به جهان امروزی عرضه كند؟ برای روشن نمودن عرایضم مقایسه یك جمعیت باسواد و فعال با یك جمعیت بی‌سواد را مورد مطالعه قرار می‌دهیم: جمعیت بی‌سواد از صبح تا شام خود و اطرافیانش فقط به فكر سیر كردن شكم‌شان هستند، در صورتی كه یك جامعه باسواد و پویا و آگاه نه تنها به فكر سیر كردن شكمش است، روی كیفیت خوراكی خود و تولید آن خوراكی به نحو احسن و در یك سطح بالا فكر می‌كند. آن جامعه باسواد از ابتدای زندگی به فكر ایجاد بهترین مدارس برای فرزندان خود است، برای ایجاد مراكز فرهنگی و هنری و علمی تلاش دارد، برای مسائل بهداشتی و سالم زیستن تلاش دارد. اما در جامعه ناآگاه از این مسائل خبری نیست و تمام بدبختی‌ها و خوشبختی‌ها را به خدای خودشان حواله می‌دهند.

آیا احتیاجات یك جامعه باسواد و آگاه با احتیاجات یك جامعه بی‌سواد و ناآگاه و فقیر یكی است؟ مصرف روزانه یك خانواده بی‌سواد با مصرف یك خانواده باسواد و آگاه یكی است؟

جمهوری ارمنستان كشوری است كه تمام جمعیت 5/3 میلیون نفری آن باسواد هستند، از نظر فكری، عقیده‌ای و ایجاد كار و مهارت‌های گوناگون، سرآمد خیلی از كشورهای جهان امروزی هستند و به همین دلیل است كه در ظرف نوزده سال پس از استقلال، آن كشور توانسته جهشی بزرگ در راه ساخت‌وساز و اقتصاد كشور داشته باشد، و از طرفی با داشتن مشكلات گوناگون با همسایه‌های شرق و غرب خود، جهشی بزرگ در راه ترقی كشور بیابد. طوری كه از مسكن، بهداشت، تعلیم و تربیت، خورد و خوراك و صنعت و بازسازی كشور غافل نمانده‌اند.

به عنوان یك ایرانی ارمنی‌تبار باید بگویم كه برای ما ایرانیان داشتن یك چنین همسایه‌هایی افتخارآمیز است و تاریخ نوزده‌ساله پس از استقلال ارمنستان گواه این سخنان است. كشور ارمنستان یكی از قدیمی‌ترین كشورهای جهان است در حالی كه تعداد زیادی از هم‌رده‌های كشور ارمنستان به برگ‌های كتاب تاریخ جهانی پیوسته‌اند و آثاری از آن‌ها دیگر دیده نمی‌شود.

از این كه چند سطری جهت معرفی همسایه و دوست دیرین كشورمان قلم می‌زنم، نه از آن لحاظ است كه كشور ارمنستان را به خوانندگان عزیز معرفی نمایم، هدف بیش‌تر یادآوری و ذكر امكانات امروزی كشور ارمنستان است، زیرا متأسفانه بعضی‌ها امكانات تجاری كشور ارمنستان را بر حسب جمعیت و مساحت آن كشور ارزیابی می‌كنند در حالی كه با ملاك قرار دادن آن دو عاملی كه در مورد كشور ارمنستان صادق نیست، نباید تصمیمات خود را در رابطه‌های تجاری اتخاذ نمایند، بلكه باید با در نظر گرفتن تمام جوانب، ارمنستان را از همه نظر در حد یك كشور با حداقل 20 میلیون جمعیت در نظر داشته باشند.

یكی از تلاش‌ها و كوشش‌های اتاق مشترك این است كه امروز جایگاه ایران نسبت به منطقه قفقاز در روابط بین كشورهای منطقه از نظر اقتصادی و تجاری مشخص شود. باید عرض كنم كه كشور جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز جنوبی جز چند غرفه تجاری (به نام های‌كوپ) كه به همت یك عده جوان پر تلاش و تاجر انجام شده مركز دیگری ندارد.

یكی از تلاش‌های اتاق مشترك این است كه اعلام كند نه تنها لازم است بلكه واجب است یك مركز با امتیاز تجاری آزاد گمركی، در منطقه قفقاز جنوبی كه بهترین مكان در تمام شهر ایروان (پایتخت كشور ارمنستان) است، ایجاد كنیم.

بر اثر این افكار و تلاش‌ها بود كه بنا به درخواست و كوشش اتاق مشترك بالاخره روز پنج‌شنبه هشتم مهرماه در معیّت جناب آقای دكتر محمد نهاوندیان رئیس محترم اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به ایروان مسافرت كردیم و با مقامات ارشد آن كشور ملاقات نمودیم، كه موجب خوشحالی طرفین بود و می‌توانم اعلام كنم كه این مسافرت و ملاقات‌ها نقطه عطفی بود در رابطه تجاری و ایجاد دورنمای كار بین دو كشور كه مهر صحه آن هم با مسافرت دو روزه جناب آقای علی لاریجانی رئیس محترم مجلس شورای اسلامی به ایروان در روز دوشنبه 17 مهرماه گذاشته شد.

این‌جانب برای تمهیدات لازم و برنامه‌ریزی ملاقات‌ها صبح روز سه‌شنبه شانزدهم مهرماه به ایروان پرواز كردم و روز پنج‌شنبه ساعت 12:30 ظهر به وقت ایروان در فرودگاه زوارتنوس (Zvartnous)، به همراه رئیس اتاق بازرگانی ارمنستان آقای ایروانیان، آقای مارتین سركیسیان كه مهمان‌دار جناب آقای دكتر نهاوندیان بودند از هیأت استقبال کردیم.

همراه جناب ایروانیان رئیس اتاق بازرگانی كشور ارمنستان، آقای فقیهی رئیس تشریفات از اتاق بازرگانی نیز بودند، و در ملاقات‌هایی كه انجام شد آقایان شاهرخ ظهیری عضو هیأت مدیره اتاق تهران و نائب رئیس اتاق مشترك بازرگانی ایران و ارمنستان و آقای رضا حیدری عضو هیأت مدیره و آقای سورن شهبازیان عضو هیأت مدیره اتاق مشترك و آقای دكتر قاسم مؤمنی از طرف انجمن دوستی ایران و ارمنستان حضور داشتند.

پس از انتقال هیأت از فرودگاه تا هتل ماریوت كه دو ساعت طول كشید، هیأت طبق قرار، سر ساعت 3 بعد از ظهر در محل مجلس شورای ملی ارمنستان با آقای گاگیك ساهاكیان (متولی روابط بین دو مجلس شورای اسلامی ایران و ارمنستان) و آقای وارطان آیوازیان دیدار كردند و پس از آن به تماشای موزه تاریخ طبیعی ارمنستان كه توسط این‌جانب بازسازی شده بود رفتند، كه مورد توجه هیأت ایرانی قرار گرفت و پس از آن، مركز تجاری (انبار آزاد تجاری) بازدید شد و هیأت، مخصوصاً جناب آقای دكتر نهاوندیان با دقت تمام از تمام ساختمان و انبارها و اتاق‌ها بازدید نمودند. در ملاقات‌های دیگر یك مكان بزرگ كه توسط تعدادی سرمایه‌دار ایرانی خریداری شده بود نیز بازدید شد.

روز بعد اولین ملاقات ساعت 10 صبح در دفتر نخست‌وزیری صورت گرفت و سپس با جناب آقای واهرام نرسیسیان مشاور عالی ریاست جمهوری ارمنستان در كاخ ریاست جمهوری ارمنستان دیدار صورت گرفت، و بعد با جناب آقای آرمن موسسیان وزیر محترم انرژی ارمنستان ملاقات انجام شد.

در ساعت 2 بعد از ظهر، هیأت طبق برنامه، برای دیدن مدرسه هزار نفره 136 رفتند كه پس از آتش‌سوزی در سال 1999 توسط خانم و آقای لئون آهارونیان تماماً بازسازی و نوسازی شده بود و طبق قرارِ آقای آهارونیان با وزارت آموزش كشور ارمنستان، بنا شد در آن مدرسه زبان فارسی هم تدریس شود. هیأت از چند كلاس و به‌طور كلی از تمام مدرسه كه هم دارای قسمت ابتدایی و هم متوسطه بود، بازدید نمودند. خوانده شدن اشعار شاعران شیرین‌زبان فارسی با لهجه ارمنستان و به زبان فارسی، شیرینی خاصی به آن اشعار داده بود. جناب آقای دكتر نهاوندیان بسیار تحت تأثیر آن مدرسه و مخصوصا شاگردان مدرسه كه همگی با زبان فارسی آشنایی داشتند قرار گرفتند، ضمن این كه مدیر مدرسه هم از هیأت ایرانی بسیار خوب و صمیمانه استقبال نمودند. ملاقاتی هم با آقای نرسیسان وزیر اقتصاد و بازرگانی صورت گرفت، و روز شنبه هم با آقای مانوك وارطانیان وزیر راه و ارتباطات ارمنستان دیدار صورت گرفت و همچنین همان روز با آقای روبرت هارطونیان رئیس آژانس توسعه ارمنستان ملاقاتی بسیار ارزنده داشتیم.

در تمام این ملاقات‌ها جناب آقای سید علی سقانیان سفیر محترم و فوق‌العاده و تام‌الاختیار جمهوری اسلامی ایران در كشور ارمنستان همراه هیأت بودند و تمام گفت‌وگوها توسط مترجم سفارت جمهوری اسلامی ایران در ایروان، آقای ادوارد طهماسیان، ترجمه می‌شد. روز جمعه ساعت سه بعد از ظهر در محل اتاق بازرگانی ارمنستان به دعوت آقای مارتین سركیسیان با حضور خبرنگاران رسانه‌های گروهی و یك عده تجار ملاقات صورت گرفت و از طرف تجار و خبرنگاران رسانه‌های گروهی، سؤالاتی مطرح شد كه تماماً توسط جناب آقای دكتر نهاوندیان پاسخ داده شد.

روز شنبه صبح، هیأت از محل كار اتحادیه تجار ایرانی در ارمنستان به نام های‌كوپ بازدید نمودند كه تقریباً یك ساعت طول كشید، و باید اذعان داشت از آن‌چه این‌جانب در چهار سال قبل در آن‌جا دیده بودم، وضع و نوع و مقدار كالاها كمتر بود و به‌طور كلی داشتن چنین مركزی در شأن كشور جمهوری اسلامی ایران نیست. پس از بازدید از های‌كوپ، هیأت رهسپار كارخانه‌های الكتروماس شدند كه بیش از دو ساعت طول كشید.

چون روز یك‌شنبه تعطیل بود هیأت با دو خودرو در هوای بارانی از شهر و كلیسای قدیمی اجمیادزین دیدن نمودند و پس از آن معبد تاریخی گارنی و صومعه گقارت را دیدند. هیأت در سه روز مختلف مهمان بود؛ یك روز مهمان سفارت جمهوری اسلامی ایران در یكی از بهترین رستوران‌های ایروان به نام دره شاهان، روز دیگر مهمان اتاق بازرگانی ارمنستان در رستوران مونتكرستو (Montecresto)، و روز پنج‌شنبه روز اول ورود هیأت به ارمنستان، اتاق مشترك افتخار پذیرایی مهمانان عالی‌مقام را داشت.

روز آخر، طرفین با حضور خبرنگاران رادیو و تلویزیون، یك تفاهم‌نامه بین دو اتاق را امضا كردند و مورد تشویق حضار قرار گرفتند.

از نظر این كه نوشته‌ها زیاد طولانی نشود، فقط به گفت‌وگوی نخست‌وزیر ارمنستان، جناب آقای تیكران سركیسیان، با آقای دكتر نهاوندیان در روز جمعه نهم مهرماه اكتفا می‌كنم:

گفت‌وگوی آقای تیكران سركیسیان با آقای دكتر نهاوندیان

این ملاقات در ساعت 10 روز جمعه 9 مهرماه در محل دفتر نخست‌وزیر ارمنستان، كه محل ساختمان آن در جنوب شرقی میدان آزادی ایروان است، صورت گرفت.

ابتدا هیأت ایرانی با احترام كامل بدون كوچك‌ترین بازرسی بدنی وارد ساختمان شدند. هیأت شامل جناب آقای دكتر نهاوندیان رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن كشورمان، جناب سید علی سفانیان سفیر محترم تام‌الاختیار جمهوری اسلامی ایران همراه با مترجم خود آقای ادوارد طهماسیان و این‌جانب و نایب‌رئیس اتاق مشترك بازرگانی ایران و ارمنستان، آقای شاهرخ ظهیری، بود.

درست سر ساعت 10 صبح، جناب نخست‌وزیر از اتاق كار خود به سالن پذیرایی مهمانان وارد شدند، و در حضور خبرنگاران رسانه‌های گروهی ارمنستان پس از معرفی مقامات به یكدیگر و گفت‌وگوهای خوش‌آمد‌گویی، نخست‌وزیر ارمنستان از دكتر نهاوندیان سؤال نمودند كه این اولین سفرشان به كشور ارمنستان است؟ و آقای دكتر نهاوندیان تصدیق نمودند كه اولین سفر است و پس از آن نخست‌وزیر ارمنستان برای ایشان روزهای خوش هنگام اقامت در ارمنستان را آرزو كردند.

آقای نهاوندیان: ایشان اظهار داشتند كه چون اطلاع دارند آقای سرکیسیان در آینده نزدیك به ایران خواهند آمد از ایشان می‌خواهند كه هنگام سفر به كشور ایران حتما از اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران هم دیدن نمایند. آقای نهاوندیان سخنان خود را چنین ادامه داد كه برای ایجاد روابط تجاری و صنعتی بین دو كشور باید امكانات فراوان كاری آن‌ها را مطالعه كرد و به كنندگان كار سپرد و اجرا كرد، تا هر دو كشور از این بابت بهره‌مند شوند. ایشان گفت یكی از آن مسائل، ترانزیت كالا از كشورمان برای كشور شما ارمنستان است و در حال حاضر شما بیش‌تر از راه دریای سیاه به كشور ارمنستان استفاده می‌نمایید، كه هم دورتر است و هم گران‌تر.

سپس آقای نهاوندیان توضیح دادند كه داد و ستد خارجی جمهوری اسلامی ایران با كشورهای دنیا سالانه در حدود 110 میلیارد دلار است و ارمنستان هم می‌تواند از این داد و ستد بهره بگیرد و از امكانات ایران چه از نظر تبادل كالاهای تجاری و چه از نظر مواد اولیه بهره‌مند شود. ایشان اضافه كرد كه برای صادرات ایران می‌توان با كشور ارمنستان و بخش صنعتی آن همكاری كرد، تولیدات را به‌صورت نیمه‌ساخته به ارمنستان ارسال داشت، و پس از تكمیل به نام ارمنستان صادر كرد. این عمل به نفع هر دو كشور همسایه خواهد بود و در این زمینه كه وسعت بسیار زیادی در رابطه با حمل و نقل زمینی، دریایی و هوایی در بر خواهد داشت، باید با برنامه‌ریزی و تبادل نظر كارشناسان دو كشور همكاری را آغاز نمود. در مورد طرح‌های عظیم كه مربوط به دو كشور باشد مانند قطعه‌سازی، كه برای هر دو كشور از ملزومات است و عده زیادی را به كار خواهد گمارد، مخصوصا كه مردمان كشور ارمنستان فنی و متخصص هستند، ایران از ساخت راه‌های عبور راه‌آهن در كشور ارمنستان استقبال می‌نماید و حتی آمادگی آن را دارد كه در مناقصه‌های بین‌المللی شركت كند و همچنین در رابطه با گردشگری و ایجاد شركت هواپیمایی هم با كشور ارمنستان همكاری داشته باشد. حتی ایران می‌تواند به هواپیمایی ارمنستان اجازه دهد كه در پروازهای داخلی ایران فعالیت نمایند.

آقای دكتر نهاوندیان اشاره‌ای هم به چراگاه‌های كشور ارمنستان كردند با این مضمون كه آن‌ها برای تكثیر و پروردن گوسفند بسیار مناسب هستند و ایران می‌تواند با تشویق سرمایه‌داران، استفاده از چراگاه‌های خوب در ارمنستان را رواج دهد.

آقای دكتر نهاوندیان اظهار داشتند كه می‌دانند نخست‌وزیر ارمنستان قبلاً رئیس بانك مركزی آن كشور بوده و به امور مالی كشور كاملاً تسلط دارد، بنابراین با آگاهی ایشان می‌توانند با درایت خود، شركت‌های راه‌سازی و راه‌آهن‌سازی ایرانی را دعوت به شركت در مناقصه‌های كشور ارمنستان نمایند.

از نظر گردشگری هم ایران مكان‌های جالب و جذاب زیاد دارد و باید راه را برای پیشرفت و ازدیاد گردشگر بین دو كشور هرچه زیادتر نمود.

آقای دكتر نهاوندیان به اطلاع نخست‌وزیر ارمنستان رساندند كه اتاق مشترك بازرگانی ایران و ارمنستان پیشنهاد نموده كه حتماً یك مركز تجاری و یك انبار آزاد و تجاری ایران در ارمنستان دایر نماید و ایشان در خاتمه فرمودند كه ایران خیلی خوشحال خواهد شد كه در این زمینه همكاری داشته باشد.

آقای تیكران سركیسیان: ایشان گفتند در رابطه با حمل و نقل كالا بین ایران و ارمنستان در زمستان‌ها گرفتاری وجود دارد و تأیید نمودند كه حمل كالا از طریق ایران به نفع دو كشور ایران و ارمنستان خواهد بود ولی حمل با راه‌آهن با استفاده از راه‌آهن گرجستان، قیمت كمتری دارد. در رابطه با شركت دادن پیمان‌كاران ایرانی در ساختن راه‌ها و راه‌آهن در كشور ارمنستان آقای نخست‌وزیر فرمودند كه ما از این همكاری خوشحال خواهیم بود و استقبال هم می‌كنیم، و اضافه كردند كه ما آن‌ها را حتماً برای شركت در مناقصه دعوت خواهیم كرد. ساختن راه‌آهن طرف ایرانی زیاد مشكل نیست، زیرا راه‌ها چندان كوهستانی نیستند ولی بر عكس طرف ارمنستان كوهستانی است و به ساختن پل‌های زیاد و تونل‌های پی در پی نیاز دارد.

ایشان گفتند برای جلوگیری از وقفه كار و استفاده بهینه از امكانات دولت ارمنستان در نظر دارند یك باراندازی در 90 كیلومتری مرز نوردوز است، ایجاد كنند و كالاها را با راه‌آهن تا شهر قپان حمل نمایند و در آن‌جا تخلیه و انبار كنند تا از آن به بعد با كامیون‌های ارمنستان به ایران و دیگر شهرها حمل شود، و البته این طرح تنها تا تكمیل شدن راه‌آهن به‌طور كامل عملی است.

آقای نخست‌وزیر به امنیت ملی بین دو كشور اشاره نمودند و یادآوری كردند كه در این رابطه هیچ‌گونه مشكلی بین دو كشور نیست و به توافق‌های خوبی رسیده‌ایم.

نخست‌وزیر دوباره به طرح راه‌آهن اشاره كردند كه بیش از 3 میلیارد دلار آمریكایی هزینه ساخت دارد و در صورتی كه كسی علاقه‌ به سرمایه‌گذاری در این زمینه داشته باشد با استقبال دولت ارمنستان مواجه خواهد شد و این می‌تواند یك سرمایه‌گذاری دولتی و یا بخش خصوصی باشد و فرقی ندارد.

پاسخ آقای دكتر نهاوندیان: از توضیحات جناب آقای نخست‌وزیر تشكر كردند، و پیشنهاد نمودند یك هیأت سازندگان از ایران به ارمنستان بروند. همچنین توضیح دادند كه شركت‌های فنی و مهندسی ایرانی در مناقصه‌های بین‌المللی خوب عمل كردند، هم در ایران و هم در كشوری كه برنده مناقصه شده بود، خوب كار كردند و اضافه نمودند كه ایران در زمینه راه‌سازی، بانكی، و بیمه با ارمنستان همكاری داشته باشد.

ایشان گفتند ما علاقه داریم در این باره مطالعه كنیم كه با پول ملی دو كشور داد و ستد انجام دهیم. این كار برای ارتقاء تجارت بین دو كشور بسیار مفید خواهد بود، زیرا دیگر پول‌های خارجی نمی‌توانند در بهای اجناس خریداری و فروخته شده بین دو كشور تأثیر بگذارند.

آقای تیكران سركیسیان: ایشان اظهار داشتند كه دولت ارمنستان آمادگی دارد در این رابطه با كشور جمهوری اسلامی ایران مذاكره نماید اما حتماً در این بین یك طرف سوم هم باید باشد كه با مشاركت آن، ایران و ارمنستان می‌توانند ارزش واقعی پول‌های رد و بدل شده طرفین را ارزیابی و به درستی ارزش‌یابی كنند. ایشان اضافه نمودند كه از شما چه پنهان روسیه تمایل به چنین رابطه‌ای دارد و اظهار علاقه نموده كه یك نشست داشته باشیم.

آقای دكتر نهاوندیان: از این كه شما در این رابطه نظر مثبت دارید خوشحال هستم و در مدت یك ماه هیأتی را به ایروان می‌فرستیم تا در این رابطه بیش‌تر مطالعه كنند.

آقای تیكران سركیسیان: ارمنستان می‌تواند یك پنجره بزرگ و خوب برای ایران شود؛ شركت‌های ایرانی بهتر است در ارمنستان هم به ثبت برسند.

این‌جا سؤال دكتر نهاوندیان از نخست وزیر این بود كه آن‌ها چند درصد می‌توانند سهم داشته باشند؟ و جواب این بود كه 100% . سؤال بعدی در رابطه با VTA بود كه مالیات بر ارزش تمام‌شده چه خواهد شد؟ و جواب نخست‌وزیر این بود كه مثل یك شركت ارمنی، یك شركت ایرانی هم در ارمنستان می‌تواند آزادانه فعالیت نماید. سؤال دیگر ریاست محترم اتاق این بود كه آیا در رابطه بانكی هم می‌توانیم فعالیت داشته باشیم؟ و جواب این بود كه بدون هیچ‌گونه مشكل. در جواب این سؤالِ دكتر نهاوندیان كه پرسیدند در چه مدتی می‌تواند یك بانك افتتاح شود، آقای سركیسیان گفتند حداكثر مدت یك ماه. دكتر نهاوندیان با اعلام قبولی گفتند اگر موافق باشید به زودی یك بانك در ارمنستان به ثبت خواهیم رساند و آن بانكی است كه قادر خواهد بود وجوه لازم بین دو كشور را رد و بدل كند. نخست‌وزیر ارمنستان گفت ما در ارمنستان 22 بانك داریم و سیاست ما همیشه این بوده كه به زیاد بودن بانك‌ها توجه نشود بلكه كیفیت بانك‌ها برای ما مهم است؛ ایشان گفتند به‌طور مثال در ارمنستان بانك‌های روسی، ایرانی، انگلیسی، عربی، یوگوسلاوی، فرانسه هر كدام در یك محیط خوب و سالم فعالیت می‌كنند.

آقای نهاوندیان فرمودند ما در ایران ارامنه بسیار خوبی داریم و اطمینان داریم كه یك بانك ایرانی خوب در ارمنستان خواهیم ساخت و آقای آهارونیان را هم برای این به شهادت گرفتند.

در خاتمه آقای دكتر نهاوندیان از نخست‌وزیر ارمنستان دعوت كردند كه وقتی به تهران تشریف می‌آورند حتماً دو چیز را فراموش نكنند؛ یكی این كه به اتاق صنایع و معادن جمهوری اسلامی ایران بیایند و دیگر این كه با همسر محترمشان باشند.

آقای نخست‌وزیر تشكر كردند و اظهار داشتند كه ایشان هنوز از متن دعوت‌نامه آگاهی ندارد و پس از مطالعه دعوت‌نامه تصمیم خواهند گرفت.

پس از خاتمه این گفت‌وگوی صمیمانه، طرفین با هم چند عكس گرفتند و با روی گشاده و با خوشحالی از هم جدا شدند.

دوهفته نامه "هويس" شماره 85

5 آبان 1389